Kronika szkolna 1925 – 1939

„Kronika Szkoły Podstawowej w Błędowie 1925-1939“

Błędowska nota redakcyjna:

ostatni niemiecki wpis w kronice szkolnej jest następujący: „Am 8. Mai 1925 wurde der Hilfslehrer Knapp auf Wabcz, powiat Chełmno {sic!} umgesetzt. An seine Stelle kommt die Hilslehrerin Marja Odaszówna aus Wabcz“, co w przekładzie na język polski brzmi: „8. Maja 1925 nauczyciel pomocniczy Knapp został przeniesiony do Wabcza, powiat Chełmno, a na jego miejsce przychodzi nauczycielka pomocnicza Marja Odaszówna z Wabcza“. Bezpośrednio po tym wpisie następuje graficznie oddzielony pierwszy w pełni polski zapis, który otwiera nowy rozdział błędowskiej kroniki. Prowadziły ją co najmniej trzy osoby, o czym świadczyć może miejscami różny charakter pisma; z pewnością autorami wpisów byli: Maria Jaraczowa (1925-1927), Tadeusz Pronobis (1928-1936) i Alojzy Ciepłuch (1936-1939). Tekst tej „Kroniki“ zawdzięczam panu Januszowi Marcinkowskiemu, który przekazał mi do wykorzystania skany oryginału, za co chciałbym Mu serdecznie podziękować. W niektórych miejscach tekst można było uzupełnić na podstawie tej wersji „Kroniki“, jaką p. Marcinkowski upublicznił na przygotowanej przez siebie stronie: http://pluznickiehistorie.pl/kroniki/2821/ [dostęp z dnia 12 grudnia 2015], gdzie jest on wzbogacony ciekawym materiałem ilustracyjnym.
W niniejszym opracowaniu w nawiasach okrągłych ( ) rozwiązane są skróty oryginału [z wyjątkiem daty r.(ok) lub br. (bieżącego roku), ś.p. (świętej pamięci), zł. (złoty), gr. (groszy)], nawet tak czytelne, jak p.(an lub pani) oraz tut.(ejszy/a). W nawiasach ostrych < > widnieją możliwie pewne uzupełnienia tekstu, w nawiasach klamrowych { } zapis widniejący w oryginale, ale zbędny lub błędny, a w nawiasach kwadratowych [ ] dodatkowe notki. Starałem się zachować ortografię (wraz z interpunkcją) oryginału ograniczając redaktorską interwencję do minimum. Starałem się także zachować oryginalny podział na akapity. W tekście widnieją też notki szkolnego inspektoratu. Oczywiście tekst „Kroniki“ pod względem edytorskim wymaga jeszcze dopracowania szczegółów; spodziewam się jednak, że i w tej postaci znajdzie ono zainteresowanych nią czytelników.

Włodzimierz Appel

R.(ok) szk.(olny) 1925/26

Z początkiem października 1925 zwolniono nauczy.(cielkę) p.(anią) Helenę Miks z urzędu, z powodu nielojalnego zachowania się względem władz szkolnych. Na jej miejsce powołano p.(anią) Elfriedę Frick z Łubianki pow.(iat) Toruń (wieś). Liczba dzieci katolickich stale się zwiększa. Obecnie dochodzi liczby 35. Natomiast liczba dzieci niemieckich maleje. W bieżącym r. 1926 wyprowadziło się również do Niemiec kilku optantów Niemców! W bieżącym roku szkolnym została szkoła zaopatrzona w bibliotekę dla uczniów w ilości 85 tomów darowaną przez Kuratorium Okręgu Szkolnego. Biblioteka cieszy się uznaniem obywateli tutejsz.(ych,) którzy także bardzo chętnie z niej korzystają. Kierownictwo szkoły powierzono naucz.(ycielce) Marji Odaszównie. Dnia 12, 13 i 14 maja 1926 odbywały się krwawe walki na ulicach Warszawy wskutek zamachu stanu urządzonego przez J. Piłsudskiego. W walkach tych poległo około 300 ludzi. Prezydent Wojciechowski i rząd p.(ana) Witosa ustąpił, a Zgromadzenie Narodowe obrało prezydentem wielkiego uczonego polskiego Ignacego Mościckiego.

Rok szkolny 1926/7

W roku tym powiększono bibliotekę szkolną o 5 tomów zakupionych z funduszu zebranego przez młodzież szkolną. W maju (3/V) urządziła szkoła uroczystą akademię ku uczczenia Święta Królowej Korony Polskiej. W akademji wzięły udział szkoły z Błędowa, Gorynia i Płąchaw oraz miejscowe obywatelstwo wraz z księdzem proboszczem. Referat okolicznościowy wygłosiła kierowniczka miejscowej szkoły Marja Jaraczowa. Dzieci zaś szkolne zaprodukowały różne śpiewy i deklamacje. Na skutek usilnych starań kierow.(niczki) szkoły uchwaliła Rada Szkolna postawić nową werandę dla dzieci, którą też wystawiono kosztem 550 zł. Prace wykonał stolarz p.(an) Jan Świtalski z Błędowa. Nauczycielka niemiecka p.(ani) Elfrieda Friekówna została z dniem 1 / VIII 1927 zwolniona ze stanowiska z powodu niezłożenia egzaminu z języka polskiego. Kierow.(niczka) p.(ani) M. Odaszówna wyszła w tym roku zamąż za kierownika 7 kl.(asowej) szkoły powszechnej ze Skalmierzyc p.(ana) Jaracza. Z powyższego powodu podziękowała za stanowisko zajmowane w Błędowie i z dniem 15/VII przeniosła się na stanowisko nauczycielki do szkoły swego męża do Skalmierzyc w województwie poznańskiem, pow.(iat) Ostrów. W tym też roku szkolnym zmarł wizytator naszego okręgu p.(an) Śliwiński. Stanowisko to dotąd nie obsadzone. Zastępuje ks. Naczelnik Wydziału Strogulski. Dotychczasowy Inspektor p. Leon Sadzych został przeniesiony na stanowisko zastępcy Inspektora do Nowego nad Wisłą. Dwa obwody zostały połączone w jeden<,> którego Inspektorem został p.(an) J. Wyrembelski. Na powyższem kończy prowadzenie kroniki p. (ani) M. Jaraczowa.
Błędowo 15/VII. 1927

Rok szkolny 1927/28.

Życzeniu p.(ani) naucz.(ycielki) M. Jaraczowej nie stało się zadość, ponieważ takowa była zmuszona podjęć urzędowanie w szkole pow.(szechnej) w Błędowie na nowo z nowym rokiem szkolnym 1927. 1 września, dopiero za ponownym staraniem została przeniesiona z dniem 1 stycznia 1928 r. na wspomniane stanowisko. W czasie wakansu posady urzędował przy tutejszej szkole naucz.(yciel) p.(an) Józef Karbowski z Robakowa. Z dniem 20. stycznia 1928 r. przeniosło Kuratorjum Okręgu szkolnego Pomorskiego na własną prośbę tym.(czasowego) naucz.(yciela) jednokl.(asowej) publ.(icznej) szkoły powszechnej w Małych Łunawach, Tadeusza Pronobisa, na stanowisko tymczasowego nauczyciela dwuklasowej publicznej szkoły powszechnej w Błędowie, powiatu chełmińskiego i jednocześnie powierzyło takowemu pełnienie obowiązków kierownika tej szkoły. Tadeusz Pronobis urodzony dnia 19. października 1901 w Lubiewie pow.(iat) świecki Pomorze, po ukończeniu jednorocznego kursu seminarjalnego dla nauczycieli pomocniczych w Chełmnie i złożeniu końcowego egzaminu dnia 20 czerwca 1922 r., otrzymał prawo nauczania w szkołach powszechnych jako tymczasowa siła pomocnicza nauczycielska z obowiązkiem dalszego kształcenia się, celem złożenia egzaminów nauczycielskich. Pierwszą posadę nauczyciela publicznej szkoły powszechnej powierzyło Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego naucz.(ycielowi) p.(anu) Tadeuszowi Pronobisowi z dniem 1 sierpnia 1922 r. przy jednoklasowej szkole powszechnej z Małych Łunawach, gdzie, aż do 20 stycznia 1928 r. urzędował. Pierwszy egzamin nauczycielski, przepisany w myśl § 1. Regulaminu do pełnienia obowiązków tymczasowego nauczyciela uzyskał p.(an) Pronobis Tadeusz dnia 17 VI 1927 r. w Toruniu, a z dniem 1 lipca 1928 r. przemianowany na tymczasowego nauczyciela publicznej szkoły powszechnej. Dnia 30 stycznia 1928 r przeprowadził się się naucz.(yciel) p.(an) T. Pronobis na posadę do Błędowa wraz z rodziną, a dnia 6 lutego 1928 r. objął urzędowanie przy szkole tutejszej. Dnia 6 II 1928 r. stan tutejszej szkoły jest następujący; 33. dzieci rz.(ymsko) kat.(olickiego) z polskim językiem ojczystym, 37. dzieci ew(an)g.(ielickich) z niemieckim językiem ojczystym, lecz w tym 10 dzieci optantów na rzecz Niemiec. *[tu notka marginalna w brzmieniu: „klasa niemiecka“] Wobec tego, iż liczebność dzieci niemieckich jest pokaźną otrzymali takowi za staraniem ich rodziców i R.(ady) Szk.(olnej) M.(iejscowej), która dotychczas składa się z samych Niemców, oprócz sołtysa, który jest komisarycznym, od Inspekcji szkolnej dwie lekcje języka niemieckiego tygodniowo, a klasa niemiecka jako samoistna przestała istnieć. Rada Szkolna Powiatowa w Chełmnie zatwierdziła dnia 1 marca 1928 r. nowoobranych członków i ich zastępców do Rady Szkolnej Miejscowej, na członków na zastępców;

  1. p.(an) Białowąs Franc(iszek) z Błędowa 1. p.(an) Dams Ludwik z Błędowa
  2. p.(an) Dziedziak Józef z -//- 2. p.(an) Oziemkowski Henryk z -//-
    1. p.(an) Nehling Jan z -//-

Zarazem mianował p.(an) insp.(ektor) szkolny na mocy § 3. Rozporz.(ądzenia) M.(inisterstwa) W.(yznań) R.(eligijnych) i O.(świecenia) P.(ublicznego) z d.(nia) 27. X. 26 (Dz. U. R. P. nr 118 poz. 684) przewodniczącym nowoobranej Rady Szk.(olnej) Miejscowej p.(ana) nauczyciela Tadeusza Pronobisa z Błędowa.

Nowoobrana R.(ada) Szk.(olna) M.(iejscowa) przystąpiła podług rozporządzenia M.(inisterstwa) W.(yznań) R.(eligijnych) i O.(świecenia) P.(ublicznego) z d.(nia) 27. X. 26 r.(oku) dnia 29 marca 1928 r. do wyboru zastępcy przewodniczącego, sekretarza i skarbnika. Wybory były tajne kartkami. Na zastępcę przewod.(niczącego) wybrano p.(ana) Bolesława Maćkiewicza sołtysa z Dąbrówki, na sekretarza p.(ana) Józefa Dziedziaka, a na skarbnika p.(ana) Franciszka Białowąsa z Błędowa. Nowoobrani członkowie objęli swe czynności od dnia 1. kwietnia 1928 r.

Dnia 12. lutego w rocznicę koronacji ojca św.(iętego) Piusa XI. odbyła się z inicjatywy Ks. proboszcza uroczysta akademja papieska, aby złożyć hołd Namiestnikowi Chrystusowemu, który jest szczerym przyjacielem Polski. Chór kościelny odśpiewał „My chcemy Boga Święta Pani”, poczem nastąpiły deklamacje i referat na część Namiestnika Chrystusowego wygłoszony przez miejscowego nauczyciela Tadeusza Pronobisa.

Tegoroczne święto sadzenia drzew w porze wiosennej odbyło się dnia 22 kwietnia br. z poprzednim przygotowaniem drzew do sadzenia i wykopaniem odpowiednich dołów. Dnia 22. kwietnia br. zabrała się R.(ada) Szk.(olna) M.(iejscowa) w komplecie celem wzięcia udziału w tem święcie. Nauczyciel p.(an) Pronobis wygłosił wobec R.(ady) Szl.(olnej) M.(iejscowej) i dzieci wyższych oddziałów w liczbie 40 pogadankę o ważności sadzenia drzew nad drogami i placami i korzyści jakie te przynoszą krajowi, poczem wyruszono na drogę prowadzącą w kierunku Hanowa, gdzie pierwsze drzewko uroczyście zasadzono, a później podzielono dzieci na pięć grup, która pod nadzorem jednego z członków R.(ady) Szk.(kolnej) M.(iejscowej) i p.ana) nauczyciela sadziły dalsze. Na drodze w kierunku Hanowa zasadzono 25 jabłoni, a na rynku i drodze we wiosce zasadzono 28 dębów, 30 klonów, 3 lipy i 2 buki.

Dnia 23. kwietnia 1928 r. odbyła się konferencja rejonowa w tutejszej szkole, na której przeprowadzili wzorowe lekcje p.(an) naucz.(yciel) Szymański z Mgoszcza na temat wypracowanie „List” a p.(an) nauczyciel Pronobis roboty w oddziale IV. Konferencji przewodniczył p.(an) naucz.(yciel) Golnik z Malankowa. -254- W dzień święta narodowego 3 maja i Królowej Korony Polski odbyła się uroczysta akademja po nabożeństwie na dziedzińcu szkolnem ku upamiętnieniu tego wiekopomnego dnia. Pod* odbytem nabożeństwie ustawiono młodzież katolicką, dzieci miejscowej i okolicznych szkół z Gorynia, Płąchaw i Wiewiórek do pochodu, który szedł na około wioski, a zakończony na dziedzińcu szkoły, gdzie się odbyła uroczysta akademja, na którą złożyły się dwugłosowe śpiewy szkoły miejscowej i deklamacje dzieci szkoły miejscowej jak i drugich wymienionych szkół, poczem wygłosił miejscowy kierow.(nik) szkoły p.(an) Pronobis przemówienie o Królowej Korony Polskiej i Konstytucji 3. maja. Na zakończenie odśpiewano wspólnie „Boże coś Polskę” i „Rotę”. Wieczorem urządziła szkoła Błędowo i młodzież katolicka pod kierownictwem kier(ownika) szkoły p.(ana) Pronobisa przedstawienie amatorskie; a) dzieci szkolne „Trzeci Maj” Renterówna i „Trzeci Maja” Bolsławowicz. b) młodzież katolicka „Zagłoba swatem”. Początek uroczystości wieczornej ku upamiętnieniu Konstytucji 3 maja rozpoczął się dwugłosowym śpiewem „Witaj majowa jutrzenko” i deklamacjami, a zakończenie żywem obrazem przedstawiającym ową uroczystą chwilę 3. maja i dwugłosowym śpiewem dzieci szkolnych „Boże coś Polskę”. Całość wypadła wspaniale i była licznie oklaskiwana przez publiczność. Udział publiczności w uroczystej akademji wynosił około 400. do 500 set osób, a w uroczystości wieczornej blisko 300 set osób.

Pogoda tegorocznej wiosny daje się rolnikom we znaki, ponieważ przez cały marzec i kwiecień nie spadła w tutejszej okolicy ani kropla deszczu, a nawet i miesiąc maj nie przynosi jeszcze zmiany pogody. Zasiewy zimowe są dotychczas w opłakanym stanie, a zasiewy wiosenne świecą pustkami. Zatem cena zboża podchodzi z dnia na dzień w cenie. Żyto, które z początkiem lutego notowano na giełdach zbożowych po cenie 18,50 zł za 50 k(i)l(o)gr.(amów), obecnie notuje się po 28 do 30 zł za 50 k(i)l(o)gr.(amów), a handlarze po wioskach płacą nawet powyżej ceny.

Dopiero dzień 8. maja przynosi nam upragnioną zmianę pogody. Pada pierwszego tegoroczny deszcz wiosenny. Wszelka roślinność budzi się jakby do nowego życia, drzewa i krzewy się w jedną noc zazieleniły, a miejmy nadzieję, iż teraz możliwie więcej deszczu Pan Bóg z swej łaskawości nam udzieli, a przy tem i ciepła, bo dotychczas jest jeszcze takie zimno, jakby z początkiem marca niekiedy.

Niespodziewanie przybył i zwiedził naszą szkołę powiatowy inspektor szkolny p.(an) J. Wyrembelski dnia 15 maja br. i przeprowadził zarazem główną rewizję szkoły, która nie zanadto dobrych rezultatów się okazała, ponieważ dzieci szkolne przez zmianę nauczycieli dużo straciły, a po drugie praca była w bieżącym roku szkolnym dość zaniedbana, bo tylko w skróconych lekcjach przeprowadzana, bo druga nauczycielka zrezygnowała z zajmowanego stanowiska, a Kuratorium dotychczas nie przysłało drugiego nauczyciela, pomimo że liczba dzieci \<b>rała się od 70 do 75. Ogólny rezultat wypadł z dosyć dobrym wynikiem ze względu na wielką liczbę dzieci niemieckich.

Naukę w roku szkolnym 1927/28 zakończono z dniem 21. VII. 28 r. W tym też dniu zostało zwolnionych z obowiązki szkolnego osiem uczennic i czterech uczni i to: Oziemkowska Stanisława, Martynowska Jadwiga, Świtalska Łucja, Wróblewska Stanisława, Genowefa, Birkholz Joanna, Krafft Eryka, Dams Jadwiga, Hellwig Narta, Fjugajski Bolesław, Dąbrowski Robert, Gebhart Jan i Hardtke Heinz.

Rok szkolny 1928/29.

Dnia 28. sierpnia został nauczyciel Tadeusz Pronobis, powołany na czterotygodniowe ćwiczenia wojskowe, z których powrócił dnia 13 września br. Wobec tego naukę w roku szkolnym 1928/29 rozpoczęto {naukę} dopiero dnia 17. IX. {w którym} w którym też dniu objął swe urzędowanie drugi nauczyciel świeżo powołany do tutejszej szkoły p.(an) Hermann Templin. Z powodu istnienia tylko jednej izby szkolnej przy tutejszej szkole, odbywała się nauka, aż do wakacji jesiennych przed i po południu. Dnia 15 października podjęto po wakacjach jesiennych na nowo naukę, lecz już w dwóch izbach, którą to drugą izbę szkolną urządzono na I piętrze w pokoju mieszkalnym.

Rocznicę dziesięciolecia obchodzono w tutejszej wiosce bardzo uroczyście. Po nabożeństwie w kościele ruszył uroczysty pochód wszystkich towarzystw i szkół na około wioski zakończony akademją, zaś wieczorem stosownym przedstawieniem amatorskim i występem kółka śpiewackiego połączonego z miejscową szkołą pod kierownictwem nauczyciela Pronobisa.

Z dniem 16 listopada przeniosło Kuratorjum O.(kręgu) Sz.(kolnego) P.(omorskiego) drugiego nauczyciela p. Hermana Templina do Kijewa Szlacheckiego na stanowisko wędrownego nauczyciela religji ewangelickiej, a w miejsce jego powołało Kuratorjum nauczycielkę p.(anią) Marję Bilikiewiczównę z Poznania, która objęła swe urzędowanie przy tutejszej szkole dnia 17 XI. br. Stan szkoły z dnia 1. XII. 1928 r. W dniu 1 grudnia liczyła tutejsza szkoła: 1/ 38 dzieci polsko katolickich 2/ 28 -//- niem.(iecko) ewangelickich 3/ 10 -//- optantów na rzecz Niemiec. Razem liczy tutejsza dwuklasowa szkoła 76 dzieci i dwoje nauczycieli prócz dochodzącego nauczyciela religji ewangielickiej p.(ana) Müllera z Wieldządza.

1929 r.

Rok 1929 Na samem początku dał się we znaki silnemi mrozami, który poczynił w drzewostanach owocowych dużo szkód. Najsilniejszem okazał się w dniach 14, 15 i 16 lutego sięgające do 35 o – C.(elsjusza), zaś 18 lutego nawiedziła naszą okolicę ogromna zawieja śnieżna. Na cześć imienin Pierwszego Marszałka Polski obchodziła tutejsza wioska po raz pierwszy wspaniałą uroczystość. Na uroczystość złożyły się śpiewy i deklamacje miejscowych dzieci szkolnych oraz wieczorowe przedstawienie połączone przemówieniem miejscowego Kier(ownika) szkoły Tadeusza Pronobisa i to w działalności i zasługach nad ufundowaniem państwa polskiego. Na uroczystość 3 maja przygotowała się ludność zarazem, aby poświęcić pierwszy polski sztandar Tow.(arzystwa) Powstańców i Wojaków naszej parafji błędowskiej. Udział w uroczystości brali p.(an) starosta powiatu chełmińskiego Ossowski Leon, p.(an) generał Zieliński, oficer Przysposobień Wojskowych p.(an) Kapitan Piotrowski, oraz wszystkie okoliczne bratnie i pokrewne Towarzystwa i to: Tow.(arzystwo) Pow.(stańców) i Wojaków: Chełmno, Dąbrówka, Wałdowo, Robakowo, Nowawieś - chełmińska za sztandarami oraz dalsze Tow.(arzystw) delegacje; a Tow.(arzystwo) śpiewu „Słowik” z Płużnicy i Straż Pożarna z Robakowa ze sztandarami. Wizytacja biskupia tutejszej parafji odbyła się dnia 14 i 15 czerwca przez ks. biskupów sufragana Dr. Stanisława Wojciecha Okoniewskiego i Ks. bisk.(upa) sufragana Dominika. Przywitania odbyło się u wylotu wioski pod Płąchawy przez starostę powiatowego i uczennicę Janinę Lasotównę z Błędowa, wierszem i wręczeniem bukietu kwiatów.

Nowy rok szkolny 1929/30

Stan szkoły: 89. Dzieci Klasa I. 53 klasa II 29 Przeniesienie personelu nauczycielskiego Kuratorjum Okr.(ęgu) Szk.(olnego) Pom.(orskiego) w Toruniu przeniosło dnia 16 września 1929 r., na własną prośbę miejscową nauczycielkę tymczasową panią Marję Bilinkiewiczównę do 2 kl.(asy) szkoły powszechnej w Małej Cerkiewicy pow(iat) Sępolno Pomorze; a na jej miejsce powołało p.(anią) nauczycielkę tymczasową Józefę Szkudlarkównę z Koła, urodzoną dnia 18 marca 1906 w Kole województwo łódzkie, uczęszczała tamże do siedmiokl.(asowej) szkoły powszechnej, którą ukończyła 1924 r. i w tymże roku wstąpiła do państwowego seminarjum żeńskiego w Toruniu. Egzamin dojrzałości zdała tamże dnia 24 kwietnia 1929 r. Dnia 3 listopada urządziła tutejsza szkoła przedstawienie amatorskie p.(od) t.(ytułem) „Bernadeta”. Czysty zysk w kwocie 234 zł przeznaczono na zakup ornatu dla kościoła w Błędowie. Pożar w naszej wiosce wybuch dnia 9. listopada o godz. 10 w nocy. Spaliła się dawniejsza szkoła katolicka obecnie własność p.(ani) Konstancji Świtalskiej akuszerki obwodowej. Przyczynę pożaru przypisuje się wadliwości komina.

Stan szkoły z dnia 1 grudnia 1929 r.

Ogólna liczba dzieci wyniosiła: 79 w tem polsko-rzym(sko) Katol.(ickich) 43 dzieci, niemiecko-ewang(ielickich) 36 r., w tem 10 cioro dzieci obywateli niemieckich.

1930 rok.

Zima bieżącego roku zapowiada się daleko łagodniejsza od minionego roku. Mróz sięga najwyżej do 12 stopni - C.(elsjusza) zaś śniegu opada bardzo mało i istnieje obawa, mimo słabego mrozu, iż pszenica, którą w tutejszej okolicy przeważnie sieją, wymarznie. Dnia 10 marca składał miejscowy naucz.(yciel) Tadeusz Pronobis egzamin praktyczny \<259> przed Państwową Komisją Egzaminacyjną w Grudziądzu i zdał takowy z wynikiem dodatnim. Imieniny I. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego obchodzono w bieżącym roku tylko w szkole. Która brała udział w tymże dniu w uroczystym nabożeństwie oraz akademji na Jego cześć, na którą złożyły się stosowne śpiewy, deklamacje dzieci szkolnych, oraz przemówienia naucz.(ycielki) Józefy Szkudlarkównej. 3 maj obchodzono w tym roku jak po inne lata i to: po nabożeństwie uformował się pochód na około wioski, zakończony na dziedzińcu przed szkołą, gdzie się odbyła uroczysta akademja składająca się ze śpiewu dzieci szkolnych wszystkich szkół parafji Błędowo (Błędowo, Płąchawy, Goryń, Wiewiórki, Hanowo i Piaski) i deklamacji oraz przemówienia okolicznościowego ks. (iędza) prob.(oszcza) Władysława Fischoedera i naucz.(ycielki) Józefy Szkudlarkównej. Wieczorem zaś odbyło się przedstawienie amatorskie pod reżyserją naucz.(yciela) Pronobisa. Czysty dochód w kwocie 97,50 zł przeznaczono na Tow.(arzystwo) Czytelni Ludowych.

Zakończenie roku szkolnego 1929/30 postanowiono tym roku uroczyściej obchodzić. Urządzono w dniu św Piotra i Pawła wycieczkę do Gminnej parowy [?]. Na czele pochodu kroczyły miejscowe dzieci szkolne ustrojeni w strój krakowski niosące sztandar szkolny, za którem kroczyła miejscowa orkiestra oraz dzieci szkolne z Błędowa i Płąchaw. W parowie popisywały się dzieci sprawnością fizyczną, a wieczorem na sali p.(ana) Bukowskiego śpiewami, deklamacjami oraz tańcami narodowemi (mazur, krakowiak) pod kierownictwem naucz.(ycielki) Józefy Szkudlarkównej. Na zakończenie zostały rozdane świadectwa szkolne zwolnionych dzieci szkolnych i wszystkim innym dzieci świadectwa roczne. Prócz tego zostało każde dziecko obdarowane przez radę rodzicielską podarunkami w postaci pamiętników, zeszytów i wiele innych pięknych i pożytecznych rzeczy. Ogólna radość dzieci i rodziców była ogromna i podziękowań na ręce nauczycieli nie było końca. Na miejscowy odpust św Michała odbyła się konsekracja nowo kupionych dzwonów przy tutejszem kościele, przez Ks. biskupa sufragana Dominika. Tego roku odbyły się wybory do sejmu i senatu z którego to powodu odbywały się dość namiętne agitacje które to poróżniły spokojną miejscową ludność, ale ufajmy, że czas znów wszystko zatrze.

1931 rok.

Nowy rok {(rozpoczął)} po burzy wyborczej rozpoczął się spokojnie. Imieniny I. Marszałka Polski przyniosły nam w tem roku nowość, z powodu wysłania pocztówek imieninowych dla Marszałka na Maderę, gdzie tenże czasowo dla wypoczynku przebywał. Kupowanie i wysyłanie pocztówek odbyło się w tutejszej szkole bez przymusu, ale trzeba zaznaczyć, że dzieci kupowały i pisały takowe chętnie, a nawet zachęcały do kupowania takowych rodziców, którzy przybyli gremjalnie na uroczystość do szkoły, gdzie się odbyły popisy dzieci szkolnych i przemówienie naucz.(yciela) i kier.(ownika) szkoły Tadeusza Pronobisa na cześć Marszałka.
3 maj obchodzono tego roku jak po inne lata. Wizytacja szkoły przez Inspektora szkolnego Jana Wyrembelskiego odbyła się dnia 11 czerwca ku ogólnemu zadowoleniu dająca wyniki dosyć dobre. Zakończenie roku szkolnego odbyło się dnia 20 czerwca 1931 r.
W myśl okólnika umieszczonego w Dzienniku Urzędowym Kuratorjum nr. 7 z dnia 1. IX. 1930 w sprawie kursów wieczorowych dla dorosłych urządzono przy tutejszej szkole dwa równoległe kursy osobno dla młodzieży polskiej i osobno dla młodzieży niemieckiej. Zapisanych na kurs dla młodzieży polskiej 34 a ukończyło 29. dla młodzieży nim.(ieckiej) Na 38 a ukończyło takowy 28. Wykłady odbywały się trzy razy tygodniowo po 3 lekcje. Udzielali lekcyj: miejscowy ks. Prob.(oszcz) Fischoeder religji na kursie dla młodzieży pol.(skiej) katol.(ickiej), naucz.(ycielka) Józefa Szkudlerkówna z Błędowa języka polskiego, naucz.(yciel) Jan Karczewski z Płąchaw geografii i nauki o Polsce współczesnej, a naucz.(yciel) Tadeusz Pronobis rachunków i śpiewu oraz Kierownictwo Kursów. Kursy wspólnemi siłami urządziły w lutym 1931 roku wieczornicę z przestawieniem amatorskiem, wspólną kawą i tańcami narodowymi. Rodzice, którzy gremjalnie na ową rocznicę przybyli wyrażali prelegentom i kierownikowi kursu kilkakrotnie swą wdzięczność. Koszta oświetlenia sal szkolnych poniosły gminy Błędowo i Płąchawy.

Poświęcenie pomnika Bożej Męki dziesięciolecia oswobodzenia Pomorza, w dniu odpustu dnia 4 października 1931 r.

In perpetuam rei memoriam.

W dziesiątą rocznicę oswobodzenie Pomorza i przyłączenia tej ziemi do wspólnej Macierzy Rzeczpospolitej Polskiej, gdy prezydentem państwa był Dr. Ignacy Mościcki, premierem Kazimierz Bartel, I. Marszałkiem Wojsk Polskich Józef Piłsudski, wojewodą pomorskim Wiktor Lamot, starostą powiatu chełmińskiego Leon Ossowski, wójtem Tomasz Okonek, sołtysem Józef Kiszka, Ojcem Św. Pius XI, Prymasem Polski August Hlond, biskupem chełmińskim Stanisław Wojciech Okoniewski, na podziękowanie za opiekę w minionym dziesięcioleciu, szczególnie za cudowną pomoc przeciwko nawale bolszewickiej w r 1920, na uproszenie dalszej opieki nad ukochaną Ojczyzną naszą, szczególnie nad Pomorzem nieoddzielnie do Niej należącem uchwaliło Kółko Rolnicze w Błędowie za inicjatywą ówczesnego prezesa Tadeusza Pronobisa wystawić na tem tu miejscu do gminy Błędowo należącym Pomnik Najśw.(iętszego) Serca Pana Jezusa i wybrało ku przeprowadzeniu tego dzieła komitet w osobach:

  1. Ks. Władysława Fischoedera miejsc.(owego) proboszcza.
  2. Józefa Kiszkę miejscowego sołtysa.
  3. Tadeusza Pronobisa miejsc.(owego) kierownika szkoły.

Dnia 16 lutego 1930 r. w dzień przyjazdu Pana Prezydenta Najjaśniejszej Rzeczpospolitej Dr Ignacego Mościckiego do Torunia, celem wzięcia udziału w uroczystościach dziesięciolecia oswobodzenie Pomorza, miejscowy Ks. Roboszcz, wyszedłszy po uroczystem nabożeństwie w procesji z całą parafją, szkołami i Towarzystwami na to tu miejsce, mając zapewnienie Kółka Rolniczego, <że> opodatkuje swych członków na 10 groszy z morgi na cele Pomnika i wierząc w niezachwianą pomoc parafji przy wykonaniu zbożnego dzieła poświęca po przeczytaniu tego dokumentu pierwszy kamień pod Pomnik.

Wmurowanie tego dokumentu nastąpi dopiero przy rozpoczęciu budowy (Nastąpiło dnia 9 września 1931 r. w obecności Komitetu budowy) Króluj nam Chryste Jezu! Błogosław ukochanej Ojczyźnie, a szczególnie Ziemi Pomorskiej. Najświętsze Serce Jezusa zmiłuj się nad nami Amen. Błędowo, 16 lutego 1930 roku
(-) ks. Władysław Fischoeder (-) Józef Kiszka sołtys Tadeusz Pronobis Odpis aktu erekcyjnego wpisano ku upamiętnieniu do niniejszej Kroniki. Tadeusz Pronobis.

Stan szkoły z dnia 1. grudnia 1931 roku wynosił 65 dzieci, i to klasie I. 41, w klasie II. 24 dzieci szkolnych. W dniu 9 grudnia 1931 roku odbył się na obszarze całej Polski drugi powszechny spis ludności. Gmina Błędowa liczyła w tym dniu: 61 budynków mieszkalnych, 472 mieszkańców, 263 z językiem ojcz.(ystym) polskim i 209 z język.(iem) ojczystym niemieckim.

Przeniesienie w stan spoczynku p.(ana) Inspektora szkolnego Jana Wyrembelskiego. Reskryptem z dnia 25 listopada 1931 r. Nr BP 3352/31 Pan Minister W.(yznań) R.(eligjnych) i O.(świecenia) P.(ublicznego) przeniósł p.(ana) Jana Wyrembelskiego inspektora szkolnego w Chełmnie w stan spoczynku z dniem 1 grudnia 1931 r.

1932 rok

Miejsce przeniesionego w stan spoczynku inspektora szkolnego p.(ana) Jana Wyrembelskiego, objął w charakterze pełniącego obowiązki inspektora szkolnego p.(an) Kier.(ownik) 7 – kl.(asowej) szkoły w Tczewie Hubert Pawłowski.

Kuratorium Okręgu Szk.(olnego) Pom.(orskiego) przeniosło nam nauczycielkę p.(anią) Józefę Szkudlarkównę na własną prośbę z dniem 1 lutego br. do 3–kl.(asowej) szkoły powszechnej w Robakowie. Z tego powodu zmieniono dwuklasową szkołę na jednoklasową.

Dnia 18 lutego zwiedził p.(an) inspektor szkolny Hubert Pawłowski tutejszą szkołę. Po wizytacji szkolnej odbyło się posiedzenie miejscowej Rady Szkolnej celem wyjaśnienia powstania tylko I-kl.(asowej) szkoły - oraz rewizja Kasy Szkolnej.

Dnia 19 marca tutejsza szkoła obchodziła w sposób uroczysty i okazały imieniny Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego.
Dnia 3 maja obchodzono uroczyście - jak zresztą i w latach poprzednich Święta Narodowe - W bieżącym roku zostało w czerwcu zwolnionych czterech uczniów i to: Waldemar Breitkreuz, Mieczysław Dziedziak, Kazimiera Kobus i Ruth Kopitaka.

Nowy rok szkolny 1932/33. rozpoczęto dnia 1 września i przyjęto 12 nowych uczniów, tak iż liczba wszystkich dzieci szkolnych wynosi obecnie 72.

Kuratorjum Okr.(ęgu) Szk.(olnego) Pom.(orskiego) przeniosło naucz.(ycielkę) p.(anią) Józefę Szkudlarkównę z Robakowa do Błędowa z dniem 1 września 1932 tworząc na nowo dwuklasową szkołę.

Inspektor szkolny w Chełmnie uwiadomił tutejszą szkołę, iż z dniem 1 października br. z powodu zwolnienia naucz.(yciela) Józefa Wielądka z Gorynia, dzieci tamtejsze zostają tymczasowo przekazane do Błędowa. Dzieci szkolne z Gorynia jednak nie stawiły się do szkoły w Błędowie i p.(an) inspektor szkolny Hubert Pawłowski przeniósł na własną prośbę naucz.(ycielkę) p.(anią) Józefę Szkudlarkównę do jednoklasowej szkoły w Goryniu. W myśl rozporządzenia inspektora szkolnego Pawłowskiego została przywrócona znowu jednoklasowa szkoła w Błędowie.

Na zarządzenie ministerstwa W.(yznań) R.(eligijnych) i O.(świecenia) P.(ublicznego) zostało zniesione Kuratorjum Okręgu Szkolnego Pomorskiego. O połączone obecnie w jedno Kuratorjum Okręgu Szkolnego Poznańskiego Pełniący obowiązki inspektora szkolnego p.(an) Hubert Pawłowski ustąpił z dniem 15 października 1932, a na jego miejsce przybył p.(an) prof. R. Kempf.

Rozporządzenie Ministra W.(yznań) R.(eligijnych) i O.(świecenia) P.(ublicznego) z dnia 18 listopada 1932 zorganizowało podział roku szkolnego. Obecnie rok szkolny trwa od 20 sierpnia do dnia 19 sierpnia następnego roku kalendarzowego. Rok szkolny dzieli się na 2 półrocza szkolne obejmujące 4 okresy szkolne oraz ferie zimowe i letnie. Pierwsze półrocze trwa od 20 sierpnia do 22 grudnia włącznie i dzieli się na okresy: I. od dnia 20 sierpnia do dnia 20 października, i II. od dnia 21 października do dnia 22 grudnia. Ferie zimowe trwają od dnia 23 grudnia do dnia 15 stycznia następnego roku. Drugie półrocze szkolne trwa od dnia 16 stycznia do dnia 15 czerwca włącznie i dzieli się na okresy: III. od 16 stycznia do dnia 31 marca i IV. od dnia 1 kwietnia do dnia 15 czerwca. Ferie letnie trwają od dnia 16 czerwca do dnia 19 sierpnia. Rozporządzenie to odnosi się do państwowych i publicznych szkół powszechnych, szkół średnich ogólnokształcących, zakładów kształcenia nauczycieli i szkół zawodowych i wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

Statystyka ze stanu 1 grudnia 1932 obejmuje:

  1. Błędowo Pol(sko)-kat(olickich) niem(iecko)-ewang(elickich) razem I. oddział 7 4 11 II. oddział 5 5 10 III. oddział 15 4 19 IV. oddział 14 14 28 ———————————————————–--------------------------------------- Razem 41 27 68
    1. Płąchawy III. I IV. 2 2
                                  70 

Dnia 1 lutego 1933 r. obchodzono po raz I. w tut.(ejszej) szkole uroczyście imieniny p.(ana) Prezydenta Rzeczpospolitej Polski - Ignacego Mościckiego.

Dnia 18 marca 1933 r. tut.(ejsza) szkoła obchodziła uroczyście imieniny p.(ana) Marszałka J. Piłsudskiego z następującym porządkiem; 1) Pieśń: „Jedzie pan Komendant” 2) Chóralny wiersz: „Wodzowi narodu ...” 3) Wiersz „Piłsudski” 4) Przemówienie miejscowego nauczyciela n.(a) t.(emat): „Marszałek Piłsudski wódz narodu i twórca państwa Polskiego oraz jego obecna praca twórcza” 5) Pieśń „Jeszcze Polska nie zginęła”6) Wiersz „Wódz Oksza” 7) Wiersz „Na cześć Marszałka” 8) Wiersz „Naczelnikowi -266- w hołdzie” 9) Pieśń „Legiony to ..”. Na zakończenie odbyło się nabożeństwo w kościele kończące hymnem; „Boże coś Polskę”.

Dnia 8 kwietnia 1933 tut.(ejsza) szkoła po raz I. obchodziła święto sadzenia drzew. Liczba dzieci w III. i IV. oddz.(iale) 47 – a w ogóle w szkole 68. Liczba dzieci III. i IV. oddz.(iału) biorących udział w sadzeniu drzew wynosiła 40. Drzewa wyjęto z ogrodu szkolnego. Sadzono 40 klonów na drodze we wiosce (Bukowski - Pomnik Wolności). W święcie tem brali też udział członkowie Miejscowej Rady Szkolnej w osobach p.p: 1) Franciszek Białowąs 2) Józef Dziedziak 3) Ludwik Dams.

Dnia 24 kwietnia 1933. nastąpiło zgłoszenie dzieci do szkoły rocznika 1926. Liczba zgłoszonych wynosi 8 i to; 1) Gustaw Adolf Müller 2) Kazimierz Borucki 3) Ella Frieda Kablak 4) Bronisław Dziedziak 5) Kazimierz Wiśniewski 6) Teodora Kucięba 7) Hubert Zygfryd Fröze 8) Kazimierz Roman Groth.

Dzień 3 maja obchodzono bardzo uroczyście z następującym programem: 1) Nabożeństwo Kościelne 2) Po nabożeństwie defilada przed sztandarem obok „Pomnika Wolności” 3) Akademja przed szkołą a) Śpiew „Witaj majowa jutrzenko” (wszystkie szkoły: Błędowo, Płąchawy, Goryń) b)deklamacja c) Śpiew „Wyleć ptaku orle młody” d) Wiersze młodzieży pozaszkolnej e) przemówienie p.(ana) naucz.(yciela) T. Pronobisa n.(a) t.(emat): „Znaczenie święta 3 maja” - zakończone okrzykiem na część Rz.(eczpospolitej) Polski i Jej Prezydenta f.) Pieśń „Jeszcze Polska nie zginęła” g.) Po południu koncert na dziedzińcu szkoły - gry – zabawy - itd.

Dnia 6 maja 1933. tut.(ejsza) szkoła po raz I. obchodziła święto lasu. Liczba dzieci biorących w niem udział wynosiła 60. Program w lesie: 1). Śpiew „Witaj majowa jutrzenko” 2) Wiersze 3) Wykład leśniczego z Białego Boru p.(ana) Wincentego Grochowskiego 4) Zakończono pieśnią; „Cichy wieczór, noc majowa”.

Dnia 10 czerwca 1933. tut.(ejsza) szkoła urządziła wycieczkę pociągiem do Torunia na uroczystość 700 lecia tego stołecznego miasta dzielnicy pomorskiej. Udział uczniów w wycieczce wynosił 37. Wycieczka odbyła się bardzo sprawnie. W Toruniu dzieci otrzymały po 2 filiżanki kawy i 2 bułki z ciastkami.

Dnia 14 czerwca 1933. nastąpiło uroczyste zakończenie roku szkolnego z następującym programem: 1) dekoracja klasy 2) nabożeństwo w Kościele 3) Po nabożeństwie przemówienie wstępne p.(ana) naucz.(yciela) T. Pronobisa (przywitanie rodziców, władz oraz dzieci) 4) Śpiew „Pod Twą obronę” 5) Wiersze - oraz przegląd prac dzieci 6) Śpiewy ludowe 7) Przemówienie pożegnalne 8) Rozdanie świadectw 9) zakończenie modlitwą. W tym roku zwolnionych zostało 8 dzieci i to: 1) Jan Odbierzychleb, 2) Bolesław Borucki 3) Hidegarda Kopp 4) Józefa Maszkowska 5) Cecylia Białowąs 6) Adela Krafft 7) Elza Dams 8) Hildegarda Schendel.

Streszczenie kroniki niemieckiej (wyciąg z kroniki szkoły katolickiej w Błędowie znajdującej się przy szkole w Goryniu).

„Początek kroniki szkoły katolickiej w Błędowie sięga roku 1870. Z poprzednich zaś lat pozostały tylko luźne zapiski i rozporządzenia władz szkolnych z których wynika, że szkoła katolicka w Błędowie istnieje już od 1817 roku. Mniej więcej od roku 1860 aż do 4 lipca 1889 urzędował tu nauczyciel Jan Trzczyński - zmarł on w Błędowie i został tu na cmentarzu przy kościele pochowany-jak można z nagrobka odczytać (napisy w języku polskim - niestety przy pożarze tut.(ejszego) kościoła (21.11.1923 r.) zniszczony został zupełnie). Jego następcą był naucz.(yciel) Antoni Podlaszewski, który został dnia 1 maja 1898 przeniesiony do Turzna pod Toruniem. Nauczyciele Trzczyński i Podlaszewski byli Polakami, za co dostawali różne nagany. Dnia 1 czerwca 1898 r. został powołany na posadę nauczyciela przy szkole -268- katolickiej w Błędowie naucz.(yciel) Kühn. Jak wynika z kroniki, naucz.(yciel) Kühn był pierwszym nauczycielem niemcem hakatystą, który jak sam opisuje przy swojej przemowie przejęcia posady, że odtąd nie pozwoli więcej mówić i uczyć się po polsku. Pozatem oskarża swoich poprzedników, że byli małowartościowi, gdyż dzieci umieją jeno okazywać wszelkie nieokrzesaństwa jak: kłamstwa, grubiaństwa, nieposłuszeństwa i wiele innych. Liczba dzieci szkolnych katolickich wynosiła w roku 1898 103 i to z obszarów dworskiego: Błędowo, Płąchawy i Goryń. Obszar dworski Błędowo został dnia 22 lipca 1898 r. przez właścicielką panią Mathais sprzedany Komisji Kolonizacyjnej za sumę 840 000 marek, a sąsiednie Płąchawy, własność p.(ana) Hinrichsen - 1 czerwca 1899. Nauczyciel Kühn mimo szumnej swej zapowiedzi i szerokiego działania w podniesieniu niemczyzny - mało zdziałał – gin (?) we wrześniu 1901 r. Opis Kroniki kończy już w roku 1899 w miesiącu październiku. W kronice swej nie zaznaczy<ł> nic wielkiego o samej wiosce i jej ludności.“

Rok szkolny 1933/34

Nowy rok szkolny 1933/34 rozpoczął się w bieżącym roku już 20 sierpnia w myśl rozporządzenia M.(inistra) W.(yznań) R.(eligijnych) i O.(świecenia) P.(ublicznego) z dnia 18 listopada 1932 r.

Z nowym rokiem szkolnym ukazały się nowe programy dla szkół powszechnych. Na razie tylko dla oddziałów względnie klas I. II. i V. W związku z tem nastąpiła równoczesna zmiana podręczników, w tutejszej, obecnie jednoklasowej szkole, tylko w oddziale I. i II. Aż do października jednak, z powodu niemożności uzyskania podręczników nowych, posłuwano się jeszcze staremi. W tutejszej szkole zaprowa dla oddziału I. i II. podręczniki E. Chodaka w myśl zarządzenia Inspektoratu Szkolnego.

W Warszawie zawiązało się Towarzystwo Popienia Budowy Publicznych Szkół powszechnych z kresem działalności na całą Polskę z central<ą> w Warszawie. Wymienione Towarzystwo dzieli <się> na okręgi, obwody i kółka. Okręgi mają swą siedzibę przy każdym Okręgu Szkolnym. Błędowo należy do Okręgu przy Kuratorjum Okręgu w Poznaniu. Obwody powstają przy Inspektoratach Szkolnych. Obecnie należymy do obwodu Inspektoratu Szkolnego w Toruniu. Koła zakłada się przy każdej szkole. Minimalna obowiązkowa liczba członków Koła wynosić może 10. Do tutejszego Koła przyłączono również obwód szkolny majętności Goryń. Na członków Koła zapisało się 13 i to:

  1. Augustyn Groth - dzierżawca plebanki - prezes
  2. Franciszek Białowąs - rolnik - wiceprezes
  3. Józefa Szkudlarkówna - nauczycielka w Goryniu - sekretarka
  4. Tadeusz Pronobis - nauczyciel w Błędowie - skarbnik
  5. Henryk Schendel - rolnik - członek zarządu
  6. Jan Falęcikowski - rolnik - członek zwykły
  7. Julja Breitkreutz - rolnik - członek zw.(ykły)
  8. Józef Dziedziak - rolnik - członek zw.(ykły)
  9. Andrzej Odbierzychleb - rolnik - członek zw.(ykły)
  10. Jan Rutkowski - krawiec - członek zw.(ykły)
  11. Karol Maszkowsk - - rolnik - członek zw.(ykły)
  12. Józef Kucięba - rolnik - członek zw.(ykły)
  13. Walenty Groth - rolnik - członek zw.(ykły)

Każdy członek otrzymał imienną legitymację za którą płacił 50 gr. zarazem jako wstępne. Roczna składka członka wynosi 4 zł. płatna w ośmiu ratach po 50 gr. Pozatem Towarzystwo rozsprzedaje cegiełki na budowę szkół po 5 gr., 10, 20, 50 i 1 – zł. Każde dziecko szkolne winno miesięcznie kupić najmniej jedną cegiełkę. Dla tutejszej szkoły przysłano cegiełki po 5 gr. Trud to wielki dla nauczyciela. Rozprzedawanie bowiem zwłaszcza wśród dzieci niemieckich, chociaż obywateli polskich, napotyka na poważne przeszkody w postaci niechęci kupowania tychże. To samo prawie można by powiedzieć o zbieraniu członkowskiego.

Z dniem 1 października 1933 zosta<ł> Inspektorat Szkolny w Chełmnie i przyłątoratu Szkolnego w Toruniu. Dotychczasowy szkolny p.(an) Kempf przeniesiony został d Inspektorem szkolnym w Toruniu jest ob<ecnie p.(an) Ta>deusz Leib. Celem subskrybowania Pożyczki Narodowej został powołany Komitet Lokalny w osobach p.(ana) sołtysa Henryka Oziemkowskiego i p.(ana) nauczyciela Tadeusza Pronobisa. Udział w subskrypcji pożyczki brali;

  1. p.(an) Augustyn Groth - dzierżawca plebanki na sumę 200 zł.
  2. p.(an) Piotr Bukowski - oberżysta -//- 150, -
  3. p.(an) Tadeusz Pronobis - nauczyciel -//- 200, -
  4. p.(ani) Anna Domachowska - -//- 50,-
  5. p.(an) Jan Rutkowski - krawiec -//- 50,-
  6. p.(an) Fryderyk Hofer - kowal -//- 50,-
  7. p.(an) Otton Lamke - stolarz -//- 50,-
  8. p.(an) Henryk Oziemkowski - sołtys, rolnik -//- 50,-
  9. p.(an) Jan Falęcikowski - rolnik -//- 50,-
  10. p.(an) Fryderyk Korthals - rolnik -//- 50,-
  11. p.(an) Julian Beritkreutz - rolnik -//- 50,-
  12. p.(an) Józef Dziedziak - -//- -//- 50,-
  13. p.(an) Jan Nebling - -//- -//- 50,-
  14. p.(an) Ludwik Dams - -//- -//- 50,-
  15. p.(an) Samuel Birkholz - -//- -//- 50,-
  16. p.(an) Andrzej Odbierzychleb - -//- -//- 50,-
  17. p.(an) Antoni Martynowski - -//- -//- 50,-
  18. p.(an) Henryk Schendel - -//- -//- 50,-
  19. p.(an) Franciszek Białowąs - -//- -//- 50,-
  20. p.(an) Walenty Groth - -//- -//- 50,-
  21. p.(an) Józef Kucięba - -//- -//- 50,-
  22. p.(an) Samuel Schmidt - -//- -//- 50,-
  23. p.(an) Wilhelm Bötcher - -//- -//- 100,-
  24. p.(an) Jan Busch - -//- -//- 50,-
  25. p.(an) Józef Wiechetek (junior) - -//- -//- 50,-
  26. p.(an) Franciszek Lasota, - -//- -//- 50,-
  27. p.(an) Jan Kiszka - -//- -//- 50,-
  28. p.(ani) Emilja Neumann - -//- -//- 50,-
  29. p.(an) Reinhold Fuchs - -//- -//- 50,- 30.X.(iądz) Fischoeder Władysław - -//- 200,-
  30. Gmina Błędowo (Kasa) - -//- 100,-
  31. Katolicki Urząd Parafialny - -//- 7 800,- Razem 10.000

Subskrybenci płacą pożyczkę w sześciu ratach po 8 zł. Panowie natomiast Reinhold Fuchs, Walenty Groth i Anna Domachowska w dziesięciu ratach. Jednorazowo całkowitą wpłatę uskutecznili p.(an) Piotr Bukowski, X,(iądz) Prob.(oszcz) Fischoeder oraz Katolicki Urząd Parafialny. Czynem tym gmina Błędowo zdała w obecnych trudnych czasach świetnie egzamin obywatelski. Tutejsi obywatele narażeni są od dłuższego już czasu na prawie codzienne kradzieże. Od wiosny 1933 r. kradzieże większe miały miejsce u następujących gospodarzy:

  1. Jan Olesiński, gdzie skradziono 3 gęsi, 3 kaczki, 7 kur.
  2. Augustyn Groth -//- 3 c(en)t(na)r.(y) koniczyny, 8 c(en)t(na)r.(ów) pszenicy.
  3. Justyn Tuchel -//- 4 świnie, 17 indyków, 70 kur.
  4. Fryderyk Korthals -//- domowizny wartości 500 zł.
  5. Jan Falęcikowski -//- domowizny wartości 700 zł.
  6. Henryk Schendel -//- kilkanaście gęsi, kaczek.
  7. Samuel Schmidt -//- żywności wartości 400 zł.
  8. Wilhelm Bötcher -//- zboże, kartofli, wartości 400 zł.
  9. Emilija Neumann -//- kartofle z pola wartości 200 zł.
  10. Jan Frydrych -//- 6 gęsi i ptactwa wartości 200 zł.

Pozatem dużo drobnych i mniej znacznych. Złodzieje poza kradzieżą u p.(ana) Augustyna Grotha niewyśledzeni dotąd. W związku z kradzieżami, miejscowi gospodarze byli w stałej czujności. W listopadzie 1933 jeden z gospodarzy nazwiskiem Juljan Breitkreutz, radny gminny, w czasie nagłego najścia grasujących złodzieji na jego mienie, wybiegł w mroźną noc w negliżu na podwórze celem odstraszenia kradnących. Spowodu panującego już w tym miesiącu dosyć silnego mrozu – poważnie się zaziębił. Nastąpiły dalsze bolesne komplikacje. Rezultat był ten, że w ciągu 48 godzin w strasznych męczarniach tragicznie życie zakończył na ostre zapalenie mózgu. Wypadek ten wstrząsnął do głębi lokalną opinią. Oburzenie na złodzieji, jako na faktycznych sprawców śmierci św. pamięci Breitkreutza, było wielkie. Cała gmina, pomimo swego mieszanego bardzo wyznania, gremjalnie brała udział w pogrzebie.

W bieżącym roku szkolnym 1933/34 zima nie obfitowała ani w obfitość śniegu ani w ostrość mrozu. Przeszła pod znakiem łagodności. Dowodem czego niech będzie stan temperatury w miesiącu grudniu, w którym dzieci szkolne w dniu 15 tegoż miesiąca zanotowały najniższy spadek na - 22 – stopnie, a w dniu 25 najwyższy + 5. W miesiącu styczniu wynosił tenże w dniu 24 – 8, a w dniu 2 najwyższy +3. W miesiącu lutym najniższy – 10 – a najwyższy + 7. Reszta dni w pozostałych miesiącach wahała się w granicach od – 1 do +3.

W dniu 11 listopada jako w święto niepodległości szkoła tutejsza za inicjatywą nauczyciela miejscowego urządziła wspaniałą i uroczystą w swym przebiegu akademję, na którą złożyły się: śpiewy, okolicznościowe wiersze, przemówienie p.(ana) nauczyciela itp. W akademji tej licznie brali udział poza miejscową Radę Szkolną w komplecie, członkowie Tow.(arzystwa) Bud.(owy) Pop.(?) Publ.(icznych) Szkół Powsz.(echnych), rodzice dzieci szkolnych oraz liczne grono miejscowego obywatelstwa rekrutującego się przede wszystkim z tutejszych towarzystw, i to: Tow.(arzystwa) Pow.(stańców) i Woj.(aków) O.(kręgu) (?) K. (?) VIII., Ochotniczej Straży Poż.(arnej), S.M.P Ż.(eńskiej) i M.(ęskiej) (?). Powyższa akademja odbyła się w rzęsiście iluminowanej miejscowej miejscowej sali szkolnej.

Równocześnie święto Niepodległości zostało powiązane z szeroko zakrojoną akcją na rzecz Tow.(arzystwa) Pop.(ierające) Bud.(owę) Publ.(icznych) Szkół Powsz.(echnych). Między innymi zbierano ofiary na listy imienne. Suma zebrana wynosiła 12,45 gr.

Należy pozatem zaznaczyć o ruchliwości Związku Strzeleckiego Płąchawy-Błędowo, który za inicjatywą referenta wychowania obywatelskiego p.(ana) nauczyciela T. Pronobisa z Błędowa, urządził osobną akademję w swej świetlicy w Płąchawach dla swych członków oraz licznych obywateli sympatyków. Liczba obywateli, biorących w akademji tej udział, wyniosła 57 osób.

W dniu 1 lutego -to jest w dniu imienin Głowy Państwa Polskiego, Prezydenta Ignacego Mościckiego - odbyło się uroczyste nabożeństwo kościelne a wieczorem nader podniosła akademja w sali p.(ana) Bukowskiego, z odpowiedniemi okolicznościowemi przemówieniami, wierszami, śpiewami itp. W akademji tej poza dziećmi szkolnemi, udział miejscowych obywateli był bardzo liczny, czego oczywistym dowodem jest obecnych: 138 osób.

Najbardziej podniosłą i okazałą oraz cieszącą się niebywałą jak dotąd frekwencją miejscowego obywatelstwa, była akademja na część Imienin Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego. Było to radosne święto hołdu i czci dla zasług Budowniczego Odrodzonej Polski i Twórcy Mocarstwowej Potęgi Państwa Polskiego. W program akademji ku czci Ukochanego Wychowawcy Narodu wchodziły: przemówienie inauguracyjne p.(ana) nauczyciela T. Pronobisa, samodzielnie ułożony przez ucznia - wójta samorządu szkolnego -Stanisława Olesińskiego, referat o zasługach Pana Marszałka p.(od) t.(ytułem): „Walka o niepodległość Polski oraz utrwalenia jej potęgi mocarstwowej przez Pierwszego Marszałka Państwa Polskiego“, przedstawienie dzieci szkolnych p.(od) t.(ytułem) „Do Belwederu”, zredagowane przez same dzieci pod wpływem lektury „Płomyka”, rozmaite przepiękne wiersze, deklamacje, pieśni legjonowe itp. Entuzjazm obywatelstwa i rodziców dzieci szkolnych był niecodziennie wielki. Wystarczy tylko na dowód tego przytoczyć liczbę obecnych na sali w czasie tej akademji: 236.

Święto lasu i sadzenie drzew. W tegorocznem tem święcie - podobnie jak w roku ubiegłym - tutejsza szkoła ze wszystkiemi dziećmi urządziła wycieczką do leśniczówki: Biały Bór, - gdzie pod przewodnictwem p.(ana) leśniczego Grochowskiego odbyły się pokazy różnego rodzaju zalesienia oraz wykład p(od) t(ytułem): „Gospodarcze i strategiczne znaczenie zalesienia dla państwa“. Święto to powiązano równocześnie z świętem sadzenia drzew w miejscowym ogrodzie szkolnym. Zasadzono 42 jabłoni, 8 gruszy, 15 śliw i 2 czereśni. Drzewka te zasadzono na miejscu wyciętego parku. Zakupiono je zaś z Powiatowej Szkółki Drzewek w Okoninie pow.(iat) grudziądzki. Funduszy na zakup owych drzewek oraz plantacji terenu pod sadzenie uzyskano z sprzedaży wyciętego drzewa parkowego.

Uroczystość święta narodowego Trzeciego Maja - jak zwykle obchodzono bardzo uroczyście przez udział w nabożeństwie kościelnem Po nabożeństwie odbyła się defilada wszystkich miejscowych towarzystw parafji Błędowo. Wieczorem odbyła się uroczysta, okolicznościowa akademjia.

W dniu 16 stycznia zmarł na ciężkie wrzody żołądkowe uczeń szkolny II. oddziału śp. Tadeusz Śmieszek ur. 26. 3. 25. Wszystkie dzieci szkolne odprowadziły swego kolegę na miejsce wiecznego spoczynku, składając na jego grobie kilka wieńcy.

Zakończenie roku szkolnego odbyło się bardzo uroczyście w dniu 15 czerwca. Z obowiązku szkolnego zwolniono 12 dzieci i to: 1) Pawła Bommerta 2.) Martę Falęcikowską 3.) Johanną Klauhsen 4.) Zofię Furman 5.) Stanisława Olesińskiego 6.) Helmuta Kapitakiego 7.) Augustyna Birkholza 8.) Edwina Breitkreutza 9.) Heinza <Fröse 10) Andrzeja Dziedziaka 11) Jana Hellwiga 12) Czesława Lisewskiego>.

W dniach od 17-24 odbyła się w tutejszej parafji siedmiodniowa misja św.(ięta) pod przewodnictwem dwóch Ojców Jezuitów z Warszawy. Tłumy wiernych z parafji miejscowej i okolicznych - brały w niej udział. -

Dnia 26 czerwca 1934 odbyło się posiedzenie miejscowej Rady Szkolnej, zwołanej na zarządzenie Inspektoratu Szkolnego w Toruniu w sprawie bliższego omówienia i rozważenia komasacji szkół Błędowo-Goryń. Rada Szkolna wyraziła zgodę na takową.

Rok szkolny 1934/35.

Rozpoczęto go uroczystem nabożeństwem Kościelnym. Przyjęto też sześciu nowych dzieci z rocznika 1927. i to: 1) Efrydę Marquardt 2. ) Edytę Wiese 3.) Marję Lisewską 4.) Jadwigę Maćkiewicz 5.) Kazimierza Rutkowskiego 6.) Franciszka Markowskiego.

[na lewym marginesie data „12.XII34“ i podpis .....; od następnego wpisu inna ręka!]

Nowe gminy wiejskie!

Na podstawie nowej ustawy o samorządach zostały utworzone nowe gminy zbiorowe. Nasza miejscowość Błędowo została siedzibą gminy Błędowo. Do gminy Błędowo należą następujące dotychczasowe gminy i obszary dworskie:

  1. Błędowo, Goryń 1 gromada 16 radnych
  2. Płąchawy i Działowo 1 -//- 12 -//-
  3. Dąbrówka 1 -//- 12 -//-
  4. Wałdowo 1 -//- 12 -//-
  5. Wiewiórki 1 -//- 12 -//-
  6. Wieldządz 1 -//- 12 -//- 7 Kotnowo 1 -//- 12 -//- ——————————– Razem radnych całej gminy 93

    • sołtysi i posołtysi 14
                          107 

    Trzeba zaznaczyć, że we wszystkich gromadach <wpłynęły kompromisowe listy>.

Zmiana sołtysa!

Dotychczasowy sołtys gminy p.(an) Henryk Oziemkowski zdał swe gospodarstwo rolne swej córce Stanisławie, która wyszła zamąż za p.(ana) Stanisława Maćkiewicza z Dąbrówki i wyprowadził się do Grudziądza. Urząd ustępującego sołtysa objął tymczasowo pierwszy ławnik rolnik p.(an) Franciszek Białowąs od 7 września 1934 r.

Wybory na sołtysa przez Radę Gromadzką!

W myśl nowych ustaw samorządowych odbyły się na terenie całego powiatu chełmińskiego dznia 7. grudnia wybory sołtysów i podsołtysów. Tutejsza rada gromadzka wybrała na sołtysa rolnika p.(ana) Jana Falęcikowskiego, a na podsołtysa p.(ana) Franciszka Białowąsa.

Święto Niepodległości!

W dniu święta niepodległości zebrała się dziatwa szkolna wraz z rodzicami i M.(iejscową) R.(adą) Szk.(olną) na uroczystą akademję do szkoły, gdzie dzieci szkolne wygłosiły kilka wierszyków; okolicznościowe przemówienie wygłosił p.(an) naucz.(yciel) T. Pronobis.

Wybory do Rady gminnej!

Zbiorowa gmina Błędowo wybiera 12 radnych. Wybory odbyły się dnia 25.I. 1935 r. Na radnych wybrano następujących:

Druch z Kotnowa Jan Mittek z Płąchaw Abielard Cichy z Dąbrówki Andrzej Odbierzychleb z Błędowa Augustyn Pawlikowski z Wałdowa Tomasz Okonek z Płąchaw Walenty Groth z Błędowa Wincenty Matuszewski z Wiewiór Jan Domachowski z Wiewiór Michał Kamrowski z Wieldządza Juliusz Korman z Płąchaw Rudolf Nearing z Wieldządza

Wybory Zarządu gminnego!

Dnia 13 lutego 1935 r. odbyły się wybory Zarządu Gminnego Gminy Błędowo. Na wójta wybrano jednogłośnie p.(ana) Zygmunta Frąckowiaka em.(erytowanego) komisarza Policji Państwowej. Na podwójta p.(ana) Cacpera Druha rolnika z Kotnowa. Na pierwszego ławnika p.(ana) Andrzeja (Maćkiewicza) Odbierzychleba, na drugiego ławnika p.(ana) Bolesława Maćkiewicza z Dąbrówki.

Imieniny p.(ana) Marszałka Józefa Piłsudskiego

W dniu 19 marca 1935 r jako w dniu imienin naszego Wodza, Budowniczego, pierwszego Marszałka Józefa Piłsudskiego cała wieś przybrała odświętną szatę, by oddać cześć temu, który na nią najwięcej zasłużył. Rano o godz. 8oo wszystkie organizacje i dzieci szkolne zebrały się przed szkołą, skąd gremialnie udały się do kościoła, gdzie odbyła się msza uroczysta Św.(ięta) Po mszy św.(iętej) odbyła się defilada, którą odbierał nowomianowany wójt. Po defiladzie wśród uroczystego nastroju odbyło się sadzenie pamiątkowego drzewa przez wójta przy hymnie narodowym. Wieczorem, przy wielkiej frekwencji tutejszego społeczeństwa odbyła się uroczysta akademja. Tu można było się przekonać, że każdy obywatel polski oddał należycie hołd swemu wodzowi, za Jego nieocenione zasługi. Trzeba zaznaczyć, że w całej tej uroczystości brała udział niemiecka „Jung Deutsche Partei” oddział męski i żeński.

Święto sadzenia drzewek.

Dnia 22 marca urządziła tutejsza szkoła święto sadzenia drzewek. Drzewka sadz od szkoły do pomnika Najś.(więtszego Serca P < ....> Ogółem posadzono 30 lip. Otrzymano je z leśniczówki Biały bór.

Przejęcie urzędów przez nowe władze gminne.

Dnia 29 marca 1935 r. poszczególne gminy Błędowa złożyły do gminy zbiorowej akta sołeckie. Po południu o godz. 5-tej odbyły się wybory do nowej rady powiatowej. Gmina Błędowo wybierała dwóch radnych. Kolegium wyborcze wybrało jednogłośnie Michała Cichego z Dąbrówki oraz Jana Domachowskiego z Wiewiór.

Walne zebrania i wybory zarządów miejscowych towarzystw.

W marcu odbyły się wybory zarządów towarzystw miejscowych.

a) W związku strzeleckiem - oddział Błędowo: prezes - Jan Mittek z Płąchaw, sekretarz - Franciszek Turalski -//- skarbnik - Taduesz Pronobis z Błędowa, komend,(ant) - Stanisław Kuchta z Wiewiórek, referent W(ychowania) Ob.(ywatelskiego) Józef Omieczyński z Wiewiórek. b) W Tow.(arzystwie) Powst.(ańców) i Wojaków O.K. VIII. prezes – Franciszek Białowąs z Błędowa, sekretarz – Jan Rutkowski z Błędowa, skarbnik – Stanisław Jankowski z Błędowa, komend.(ant) – Julian Dziedziak z Błędowa, referent W(ychowania) Ob.(ywatelskiego). – Tadeusz Pronobis z Błędowa. c) Ochot.(nicza) Straż Pożarna; prezes - p.(an) wójt Zygmunt Frąckowiak, naczelnik -Walenty Groth z Błędowa, sekretarz -Franciszek Kwiatkowski, skarbnik, refrent W.(ychowania) Ob.(ywatelskiego) Tadeusz Pronobis.

Zapisy do szkoły rocznika 1928 r.

W bieżącym roku zgłoszono 11.-uczni rocznika 1928: Franciszek Ceglewski, Damina Kuciębówna, Jadwiga Domachowska, Ernst Fröze, Bolesław Lasota, Marjanna Czahor, Józef <Falęcikowski, Edmunt Szymański, Franciszek Groth, Stanisław Rutkowski, Kazimiera Marchlewska>

Święto Narodowe 3 maja.

Dzień 3 maja obchodzono bardzo uroczyście jak po inne lata z następującym programem. W przeddzień 2. maja urządzono wieczorem przy pochodniach capstrzyk, zakończony hymnem państwowym w obecności p.(ana) wójta przed szkołą. W dniu 3 maja: 1) Nabożeństwo kościelne, w którym brały udział szkoły i towarzystwa gminy zbiorowej Błędowo. 2) Po nabożeństwie defilada przed p.(anem) wójtem Zygmuntem Frąckowiakiem w otoczeniu Zarządu Gminnego oraz prezesów poszczególnych towarzystw. 3) Uroczysta akademja przed szkołą z następującym programem: słowo wstępne pana wójta, śpiewy i deklamacje dzieci szkolnych poszczególnych szkół oraz okolicznościowe przemówienie obywatela z Kotnowa p.(ana) Patra. 4) Wieczorem na sali p.(ana) Franciszka Baumanna zabawa ludowa.

Śmierć i uroczystości pogrzebowe Pana Marszałka

Jak grom z jasnego nieba sparaliżowała wiadomość o śmierci ukochanego Wodza Pana Marszałka Józefa Piłsudskiego całą wioskę. Już wczesnym rankiem chodzono do domów posiadaczy radja, aby się przekonać o tem smutnem wydarzeniu naszej Ojczyzny. Na wszystkich domach prawie wywieszono flagi państwowe okryte kirem, a dzieci szkolne i dorośli przywdzieli samorzutnie opaski żałobne. Już w poniedziałek dnia 13 maja utworzył się Komitet obchodu żałobnego, aby ustalić program obchodu żałobnego. Rada Gminna oraz Rady Gromadzkie urządziły żałobne posiedzenia, gdzie odczytano Orędzie Pana Prezydenta, a pamięć niezapomnianego wodza uczczono 3 minutowym milczeniem. Dzieci szkolne ze łzami w oczach wspominały bezustannie świetlaną postać ukochanego Dziadka i wysłały wraz z nauczycielem telegram kondolencyjny. Także Rada Gminna i Rady Gromadzkie wysłały od siebie telegramy Kondolencyjne. W dniu pogrzebu 18 V czyli złożenia zwłok śp. Pana Marszałka w grobach Królewskich na Wawelu odbyło się uroczyste żałobne nabożeństwo za spokój duszy, a po nabożeństwie żałobna akademja z udziałem wszystkich szkół, towarzystw i bodaj nigdy jeszcze tak licznem udziałem całego społeczeństwa nie wyłączając ludności niemieckiej gdzie miejscowy nauczyciel Tadeusz Pronobis wygłosił wspomnienia z życia Pana Marszałka. Pamięć uczczono 1 minutowym milczeniem. Akademję zakończono wspólnem śpiewem I brygady.

Wizytacja Ks(iędza) Biskupa

W poniedziałek dnia 20 maja przybył jego Eksencja Ks.(iądz) biskup Stanisław Wojciech Okoniewski na wizytację tutejszej parafji witany u wylotu wioski w kierunku Płąchaw przez przedstawiciela Gminy w zastępstwie pana starosty powiatu chełmińskiego pana wójta Zygmunta Frąckowiaka, oraz okolicznościowym wierszykiem uczennicy tutejszej szkoły Praksedy Rutkowskiej córki mistrza krawieckiego przy udziale duchowieństwa, bractw Kościelnych oraz miejscowych towarzystw. Na powitanie Ks.(iędza) biskupa wystawiły miejscowe Towarzystwa tylko jedną skromną bramę powitalną aby zadokumentować żałobę narodową. Następnego dnia 21. maja miał się odbyć egzamin dzieci szkolnych w Koście, lecz z powodu nieotrzymania uwiadomienia przez władze szkolne, żadna szkoła z parafji na takowy się nie stawiła.

Zakończenie roku szkolnego

Zakończenie roku szkolnego odbyło się uroczyście. Dzieci szkolne brały udział w nabożeństwie specjalnie w tym celu odprawionym. Po nabożeństwie odbyło się w szkole pożegnanie dzieci opuszczających szkołę oraz rozdanie świadectw w obecności M.(iejscowej) R.(ady) Szk.(olnej) oraz rodziców dzieci szkolnych. Z obowiązku szkolnego zostali zwolnieni następujący. 1) Władysława Kowalska, 2) Anna Czachor, 3) Michalina Odbierzychlebówna, 4) Teo Krafft, 5) Irmgarda Bommertówna, 6) Edmund iteki, 7) Anna Białowąsówna, 8) Paweł Groth i 9) Gertruda Damsówna.

Prymycje Kapłańskie

W niedzielę dnia 16 czerwca odprawił w tutejszym Kościele parafialnym swą mszę św(iętą) prymycyjną neoprezbiter kś.(iądz) Brunon Wilczewski syn oberżysty Wilczewskiego z Wiewiórk. Były to prymicje Kapłańskie po przeszło 50 ciu latach przy tutejszym Kościele.

Ogłoszenie wyborów do Sejmu i Senatu i Komisje Wyborcze

Ogłoszenie wyborów do Sejmu i Senatu nastąpiło dnia 15 lipca przez Pana Prezydenta Rzeczypospolitej. Przewodniczącym Obw.(odowej) Kom.(isji) Wybór.(czej) został poołany p.(an) wójt Zygmunt Frąckowiak jego zastępca naucz.(yciel) Tadeusz Pronobis, członkami Komisji Jan Karczewski naucz.(yciel) z Płąchaw, Józef Frąckiewicz rolnik z Wałdowa, Jan Domachowski rolnik z Wiewiórk i Andrzej Odbierzychleb rol.(nik) z Błędowa.

Rok szkolny 1935/36

Nowy rok szkolny rozpoczęto uroczystem nabożeństwem. W bieżącym roku przyjęto 10 zgłoszonych następujących uczni [?] Zaś w czasie wakacji wyprowadziły się dwie rodziny, z których uczęszczało 7 mioro dzieci (Lasota, Fröse). Do wyżej zorganizowanych szkół wymeldowano 7 dzieci 1) Konstanty Baumann do Grudziądza 2) Halina Groth, 3) Janina Białowąsówna 4) Henryka Kuciębówna, 5) Henryk Pronobis, 6) Agnieszka Pronobis, 7) Urszula Krafft. Liczba dzieci szkolnych uczęszczająca do tutejszej szkoły spadła do 53.

Wybory do Sejmu i ich wyniki

Dnia 8 września odbyły się wybory do Sejmu. Do obwodu Błędowo należały następujące miejscowości: Błędowo, Płąchawy, Wałdowo – szlach.(eckie) Wiewiórki i Goryń. Lokalem wyborczym wyznaczono szkołę w Błędowie. Uprawnionych do głosowania 1118 obywateli. Głosowało 672, z tego otrzymali: 1) Jan Slaski [z Orłowa] 550 głosów 2) Kazimierz Rolewski 68 -//- 3) Stefan Matusiak 75 -//- 4) Władysław Klimek [z Pływaczewa] 507 -//- 5) Alojzy Melerski 25 -//- Wybory odbyły się spokojnie, a mała stosunkowo frekwencja była z powodu panującej w ten dzień niepogody.

Tydzień Szkoły Powszechnej.

W czasie Tygodnia Szkoły Powszechnej zapisały się wszystkie dzieci szkolne 51 na uczestników i zapłaciły składki za cały rok z góry. Zbiórka pieniężna wyniosła pozatem kwotę 33, 20 zł.

Święto Niepodległości.

Święto Niepodległości obchodzono w bieżącym roku z następującym programem: 1) Udział szkół i towarzystw w uroczystym nabożeństwie. 2) Obchody dla dzieci każda szkoła we własnym zakresie. 3) Dla dorosłych uroczysta akademja na sali p.(ana) Baumanna o godz. 19 stej z następującym programem;

  1. Przemówienie wstępne p.(an) wójt Zygmunt Frąckowiak.
  2. Inscenizacja: Epizody z Walk o Niepodległość miejscowy chór ludowy pod kierownictwem p.(ana) naucz Stanisława Kuchty.
  3. Wierszyki okolicznościowe dzieci szkolne szkoły Błędowo oraz członkowie Z (arządu) S.(zkolnego) pod kier.(unkiem) naucz.(yciela) T. Pronbisa.
  4. Okolicznościowe przemówienie naucz.(yciel) T. Pronobis. Udział obywateli wynosił około 200. Nastrój panował poważny z powodu żałoby narodowej.

Gminna Komisja Oświatowa.

Dnia 15 listopada 1935 r. br. o godz. 15 stej odbyło się Konstytucyjne posiedzenie Gminnej Komisji Oświatowej zwołanej z inicjatywy ref.(erenta) oświaty pozaszkolnej p.(ana) naucz.(yciela) Jana Karczewskiego z Płąchaw oraz wójta Gminy. Na zebranie zostali zaproszeni i byli obecni:

  1. p.(an) wójt Zygmunt Frąckowiak. Z Błędowa 2) -//- naucz.(yciel) referent o.p. Jan Karczewski z Płąchaw 3) -//- Ks.(iądz) Józef Koszałka z Błędowa 4) -//- naucz.(yciel) Tadeusz Pronobis z Błędowa.

    <5> -//- prezes Z.(iązku) S.(trzeleckiego) Jan Mittek z Płąchaw 6) -//- prezes K.R. Michał Cichy z Dąbrówki 7) -//- prezes Powst.(ańców) i Woj.(aków) Tomasz Wąż z Błędowa 8) -//- prezes K.S.M.ż. Prakseda Lindówna z Wiewiórk 9) -//- prezes K.S.M.m. Franciszek Bykowski z Wiewiórk 10) -//-prezes T.(owarzystwa) P.opierania) Bud(owy) Szkół Augustyn Groth z Błędowa 11) -//- ławnik Gmin.(ny) Andrzej Odbierzychleb z Błędowa 12) -//- radny -//- Walenty Groth z Błędowa. Do zarządu wybrano: 1. p.(ana) Zygmunta Frąckowiaka wójta - prezesem 2. -//- Jana Karczewskiego naucz(yciela) K.op. – zastępcą prez.(esa) 3. -//- Franciszka Bykowskiego rolnika sekretarzem 4) -//- Jan Mittka rolnika skarbnikiem.

Gwiazdka w szkole.

Komitet Rodzicielski postanowił urządzić gwiazdkę dla dzieci szkolnych. Na ten cel zbierano dobrowolne datki w gotówce i naturze. Gotówki zebrano 39,54 zł. w naturze kilka funtów jabłek, mąki i orzechów. Pozatem z Kasy Szkolnej udzielono na ten cel kwotę 10 zł. Dzieci obradowano przyborami szkolnemi, cukierkami, piernikami i orzechami. Podział darów dokonywał Komitet rodzicielski w składzie pań M. Grothowej, Hellwigowej, Dziedziakowej i Rutkowskiej wspólnie z nauczycielem.

3 maj

Uroczystość święta narodowego obchodzono w tem roku z tem samym programem jak po inne lata. Okolicznościowe przemówienie do obywatelstwa wygłosił p.(an) Pater z Kotnowa z powodu rezygnacji miejscowego nauczyciela, który nie chciał rocznie przemawiać.

Rocznica zgonu Ś.p. Pana Marszałka

W pierwszą rocznice zgonu Ś.p. Pana Marszałka odprawił miejscowy administrator ks. Józef Juchta żałobne nabożeństwo na które stawiła się miejscowa szkoła z dziatwą szkolną oraz miejscowe T(o)w(arzystw)a i to: Z.(wiązek) Strzelecki, Ochot.(nicza) Straż Pożarna, Powst.(ańców) i Woj.(aków), Zarząd Gminny, Zarząd Szkolny w komplecie oraz liczne obywatelstwo. Po skończeniu nabożeństwa udali się wszyscy gremjalnie do miejscowej szkoły na żałobną akademję <którą> urządzono z ramienia szkoły i za staraniem zarządów miejscowych Towarzystw. Wierszyk „śmierć wodza” wygłosiło dziecko szkolne a nauczyciel miejscowy Tadeusz Pronobis odczytał kilka wyjątków z pism Pana Marszałka. Zebrani (w skupieniu) wysłuchali takowych w skupieniu. Na zakończenie odśpiewano pieśń I brygady.

Zmiana w kościele

Miejscowy ks. proboszcz Władysław Fischoeder przeniósł się na własną prośbę z dniem 1 kwietnia br. na równorzędne stanowisko do Gruty pow.(iat) Grudziądz, a na jego miejsce mianowała przejściowo Kurja Biskupia Ks. administratora Józefa Juchtę z Gruty.

Zakończenie roku szkolnego 1935/36

Rok szkolny zakończono uroczystem nabożeństwem i rozdaniem świadectw. Zwolnieni z obowiązku szkolnego zostali:

  1. Kazimiera Dziedziakówna 5. Władysław Szymański
  2. Urszula Krafftówna 6. Józef Fjugajski
  3. Ella Frözówna 7. Willi Birkholz.
  4. Rozalja Jagielska

Przeniesienia.

Z dniem 1 lipca 1936 r. został przeniesiony miejscowy naucz.(yciel) Tadeusz Pronobis na własną prośbę na równorzędne stanowisko do Publ.(icznej) Szkoły Powszechnej Nr 1. w Chełmnie, a na jego miejsce także na własną prośbę p.(an) nauczyciel Alojzy Ciepłuch z Błot pow.(iat) chełmiński. Inwentarz szkolny zdał odchodzący naucz.(yciel) na ręce Miejscowej Rady Szkolnej wedle spisu nowo założonych Ksiąg inwentarzowych. W czasie mego osiem i pół letniego urzędowania przy tutejszej szkole doznałem od miejscowego obywatelstwa szczerego poparcia mimo od czasu do czasu występujących zgrzytów, które puszczam całkiem w niepamięć. Co się tyczy mej działalności wśród miejscowego społeczeństwa to zostało częściowo zaznaczone niniejszej kronice. Memu następcy życzę zaś dalszej owocnej pracy na terenie szkoły jak i wśród <społeczeństwa wśród którego jednak praca jest wdzięczna>. [Notka: W Błędowie w czerwcu 1936 r. Podpis; Tadeusz Pronobis nauczyciel.]

Rok szkolny 1936/37.

1) Zmiana nauczyciela:

Z dniem 1 lipca 1936 r. objąłem urzędowanie przy tut.(ejszej) szkole. Urodziłem się 5 V. 1907 w Kruszkach, pow.(iat) Wyrzyski (woj. <ewództwo> poznańskie). Seminarjum Nauczycielskie ukończyłem w r. 1929 w Tucholi. Z miesiącem wrześniem tego roku zostałem zamianowany nauczycielem tymcz.(asowym) przy I –kl.(asowej) pub.(licznej )szkole powsz.(echnej) w Brukach II pow.(iat) chełm.(iński). Tu pracowałem przez 5 miesięcy, a z dniem 1 lutego 1930 r. zostałem przeniesiony do 7 –kl.(asowej) publicznej szkoły żeńskiej (II) w Chełmnie. Po półtorarocznym urzędowaniu w Chełmnie przeniesiono mnie do 2 kl.(asy) publ.(icznej) szk.(oły) powsz.(echnej) w Rybieńcu, pow.(iat) chełm.(iński) z ob.(owiązkami) kier.(ownika) szk.(oły). Po roku przeniesiono mnie na własną prośbę do 1 kl.(asy) publi.(cznej) szk.(oły) powsz.(echnej) do Błot pow.(iat) chełm.(iński), gdzie po zdaniu egzaminu praktycznego w r. 1933 i 4-letniej służbie przy tamt.(ejszej) szkole wniosłem prośbę o przeniesienie do szkoły Błędowo.

  1. Uroczyste rozpoczęcie roku szkolnego:

Nowy rok szkolny rozpoczęto 3. IX. uroczystym nabożeństwem, które odprawił Ks. prob.(oszcz) Makowski. Liczba uczniów z początkiem nowego roku szkolnego wynosiła 59. (w tej liczbie 18 niemieckich). Zaznacza się również, iż z dniem 3. IX. wprowadzono do szkół o jednym i dwóch nauczycielach (I st.) nowy program nauczania.

3) Wojsko w naszej wsi:

Dnia 14 września 1936 r. w godzinach popołudniowych przybyło do naszej wsi wojsko, powracające z manewrów. Za zgodą Inspektoratu Szkolnego przeznaczono tut.(ejszą) izbę szkolną na kancelarję wojsk.(ową) dowódcy, który pozostał wraz z swym ordynansem w kwaterze u nauczyciela do dnia 15 września.

4) Tydzień Szkoły Powszechnej!

Podobnie jak w roku ubiegłym, obchodzono i w tym roku od dnia 2-8 października br. „Tydzień Szkoły Powszechnej”. W dniu 27 września utworzył się miejscowy Komitet Tygodnia Szkoły Powszechnej w osobach: prob.(oszcza) Makowskiego, pp.(panów) Guczalskiego, sekr.(etarza) gminy, Świtalskiego i Ciepłucha. Komitet „Tygodnia Szkoły Powszechnej” ustalił następujący program „Tygodnia Szkoły Powsz.(echnej)”:

1) sprzedaż wywieszek przez dzieci szkolne, 2) przeprowadzenie kwesty ulicznej ( w związku z przypadającym również w dniu 4 paźdz(iernika) odpustu w tut.(ejszym) kościele i napływem ludności). 3) Przeprowadzenie zbiórki pieniężnej na listę składkową 4) Zwołanie zebrania rodzicielskiego W dniu 13 października wygotowano sprawozdanie finansowe, a mianowicie zebrano ogólnie kwotę 21,41 zł.

  1. Wizytacja Szkoły

W dniu 1 października zwizytował tut.(ejszą) szkołę Pan Inspektor Szkolny Gebel z Torunia

  1. Święto Chrystusa Króla

W dniu 25 października obchodzono uroczyście „Święto Chrystusa Króla<”> w tut.(ejszej) wiosce. Zaraz po nabożeństwie odbyło się uroczyste akademie na sali p.(ana) Siekierkowskiego. Przemawiał ks. prob. Makowski, a dzieci szkolne deklamowały i śpiewały.

7.) Otwarcie kursu wieczorowego dla dorosłych i młod.(ocianych)

Zwyczajem lat ubiegłych zorganizowano przy tut.(ejszej) szkole kurs wieczorowy dla dorosłych i młodocianych II st.(opnia). Uroczyste otwarcie kursu odbyło się w dniu 3 listopada. Do zebranych przemówił miejsc.(owy) nauczyciel i instr.(uktor) gm.(inny) o.(światy) p.(ozaszkolnej) p.(an) Karczewski - życząc kursantom wytrwanie do końca i owocnej pracy na kursie.

  1. – 18-lecie odzyskania Niepodległości

W dniu 11 listopada przypadło 18 lecie odzyskania Niepodległości Państwa Polskiego. Dzień ten obchodzono bardzo uroczyście tem więcej, iż z dniem tym była złączona i druga uroczystość, a mianowicie nadanie przez Pana Prezydenta pr.(ofesora) Ignacego Mościckiego, jako najwyższego zwierzchnika sił zbrojnych Panu generalnemu inspektorowi sił zbrojnych – Panu gener.(ałowi) Edwardowi Rydzowi Śmigłemu - godności Marszałka Polski. Uroczysty akt wręczenia buławy odbył się w 10 listopada w Warszawie. Program uroczystości w dniu 11 listopada w tut.(ejszej) wiosce był następujący: przed południem - godzina 10 uroczyste nabożeństwo; (uwaga: przed nabożeństwem o godzinie 9 do 9,45 - akademia dla dzieci i rodziców w szkole). po południu- godzina 7 wieczorem - uroczysta akademia na sali pana Siekierkowskiego.

1) zagajenie - p.(an) Guczalski 2) przemówienie - nauczyciel Ciepłuch A. 3) Deklamacja i śpiewy - dzieci szkolne 4) „Gdy chylą się sztandary” - insceniz.(acja) - młodzież. 5) „Wojciechowa Żukowa” - (krotochwila w 3 akt.) -//- 6) Zabawa publiczna.

  1. Gwiazdka dla dziatwy szkolnej

Dorocznym zwyczajem urządziło tut.(ejsze) „Koło Opieki Rodzicielski” w dniu 22 grudnia gwiazdkę dla dzieci szkolnych - na sali p.ana) Siekierkowskiego. Na ten cel zebrano z ofiar kwotę 28,95 zł. Dzieci odegrały „Jasełkę” - Bolesławicza w 2 odsłonach oraz inne. „Kury” - przy licznie zebranej publiczności. Pod koniec zostały obdarowane przez Mikołaja darami w postaci przyborów szkolnych za zebrane ofiary.

10) = Ferie zimowe =

Ferie zimowe trwały od 23 grudnia do 12 stycznia.

11) Imieniny Pana Prez.(ydenta) Ignacego Mościckiego

Przypadająca w dniu 1 lutego imieniny Pierwszego Obywatela Państwa Polskiego Pana Prezydenta prof.(esora) Ignacego Mościckiego obchodzono w tut.(ejszej) szkole według następującego programu:

1) godz. 9-ta uroczyste nabożeństwo w tut.(ejszym) kościele. 2) uroczysta akademia w klasie tut.(ejszej) szkoły, na którą złożyły się: a). przemówienie nauczyciela, b) Hymn Państwowy, c). Wiersze, d) odegranie przez dzieci obrazka sceniczn.(ego) „Widziałam Prezydenta” e). Pieśń o „Panu Prezydencie” – śpiew, f) zakończenie.

  1. Zbiórka na fundusz szkolnictwa polskiego zagranicą.

Od 15 stycznia do 15 lutego przypadł tzw. „miesiąc na fundusz szkolnictwa polskiego zagranicą<“>. Po zwróceniu się do miejscowego społeczeństwa - odbyła się zbiórka na powyższy cel. Nauczyciel tut.(ejszej) szkoły obszedłszy tut.(tejszą) wioskę, zebrał kwotę 5,25 zł.

  1. Praktyka ucznia Seminarium w tut.(ejszej) szkole.

Od dnia 12 stycznia - 16 stycznia włącznie odbywał przy tut.(ejszej) szkole praktykę - uczeń V kursu seminarium nauczycielskiego w Grudziądzu - Stanisław Odbierzychleb, syn radnego tut.(ejszej) szkoły.

  1. Zakończenie kursu wieczorowego.

Rozpoczętą pracę na kursie wieczorowym w dniu 3. XI (II st.(opień) przy tut.(ejszej) szkole - zakończono po 15 tygodniach pracy w dniu 19. marca 1937 r. Zapisanych na początku kursu było 22 uczestników kursu - ukończyło kurs z wynikiem przynajmniej dostatecznym 11 uczestn.(ików) i to: Dziedziak Andrzej, Odbierzychlebówna Michalina, Falęcikowska Marta, Dziedziakówna Stanisława, Dziedziak Mieczysław, Paschko Piotr, Lisewski Czesław, Groth Paweł, Birkholz August, Dolecki Stanisław i Redmer Helmut. Jako pracownicy oświatowi byli czynni 1) Guczalski Feliks sekr.(etarz) gminy – 2) Świtalski Leonard - absolwent Semin.(arium) Naucz.(ycielskiego), oraz Ciepłuch Alojzy – naucz.(yciel) tut.(ejszej) szkoły. Należy podkreślić fakt, iż praca na kursie wieczorowym była miłą, gdyż 1) kursanci zachowywali się wzorowo do końca i po 2) była chęć i zapał do pracy. W ostatnim dniu - przemówił kier.(ownik) kursu Ciepłuch A. Do kursantów, aby nie ustawali w pracy nad zdobywaniem wiedzy, apelując do wszystkich, aby każdy, który ukończył II stopień, dał się zapisać na stopień III kursu wiecz.(orowego) w przyszłym roku - na co wszyscy chętnie wyrazili swą zgodę. Również i współpracownikom kursu wieczorowego podziękowało kier.(ownictwo) kursu za okazaną pracę i trudy.

15 Imieniny Pana Marszałka Józefa Piłsudskiego i Pana Marszałka Rydza Śmigłego.

W dniu 18 marca urządziła tut.(ejsza) szkoła odpowiednią pogadankę oraz wiersze w związku z przypadającymi w tym dniu imieninami II Marszałka Polski Edwarda Rydza Śmigłego. W następnym dniu t.(o) j.(est) 19 marca przypadły imieniny Pana Marszałka Józefa Piłsudskiego, który na zawsze zostanie w pamięci Narodu Polskiego. Według otrzymanych zarządzeń - szkoło tut.(ejsza) brało czynny udział w uroczystym nabożeństwie o godz. pół do dziewiątej, po czem powróciła do zajęć szkolnych. Tu na lekcjach jęz.(yka) polskiego omówiono postać Pierwszego Marszałka Józefa Piłsudskiego - jego czyny i zasługi jakie wniósł dla naszej Ojczyzny.

  1. Wakacje Wielkanocne.

Wakacje Wielkanocne trwały od 23 III. – 1 IV. 37 wyłącznie.

  1. Zima tego roku.

Zima tego roku szczególnie dała się we znaki rolnictwu. Początek zimy aż do grudnia włącznie był bardzo łagodny - w niektórych okolicach rolnicy orali jeszcze w grudniu.

Druga zaś połowa zimy - była bardzo ostra (do 200 minus). Ponieważ opadów śnieżnych w tym czasie było bardzo mało, oziminy więc odkryte, zostały wycięte przez ostre i mroźne wiatry tak, że teraz (wiosną) muszą rolnicy całe pola zaorywać i na nowo siać zboże jare. Toteż ceny zbóż podniosły się przeszło 50 % np. (Chleb – 4 f.(unty) [?] który we wrześniu kosztował 50 gr. - kosztuje w porze wiosennej 74 gr. c(en)t(na)r żyta 6 zł, a teraz 12 zł. Nie tylko pola z oziminami wymarzły, ale także zeszłoroczne koniczyny i lucerny powymarzały. Rolnicy są w bardzo trudnym położeniu, gdyż już teraz z powodu braku paszy, zmuszeni są zmniejszyć liczbę sztuk bydła.

18.) Święto lasu i sadzenia drzew

W ostatnią sobotę miesiąca kwietnia (24- tego roku) przypada rokrocznie „Święto lasu i sadzenie drzew”. Wszystkie szkoły okoliczne wymaszerowały rychłem rankiem do lasu – przed Leśniczówkę. Po zebraniu się wszystkich szkół - pomaszerowano w las. Miejscowy leśniczy p.(an) Grochocki wygłosił tu treściwy referat do dzieci na temat „Znaczenie lasów” dla obrony kraju” - po czym szkoły powróciły do domu.

19.) – 3 Maja

Święto Narodowe 3 Maja obchodzono w tym roku bardzo uroczyście. Tydzień przedtem ukonstytuował się Miejscowy Komitet Obchodu 3 Maja, złożony z przedstawicieli wszystkich gromad, towarzystw, szkół tut.(ejszej) Gminy. Urządzono zbiórkę wszystkich gromad towarzystw i szkół przed szkołą w Błędowie na godz. 9-tą. Następnie ruszono pochodem do kościoła na uroczyste nabożeństwo. Podczas nabożeństwa śpiewały dzieci tut.(ejszej) szkoły na chórze. Po nabożeństwie ustawiły się wszystkie szkoły i towarzystwa do defilady. Po defiladzie ruszono pochodem przed tut.(ejszą) szkołę, gdzie odbyła się uroczysta akademia. Do licznie zebranej publiczności przemówił prezes K.S.M. z Wiewiórek. Z kolei dzieci szkół zebranych wykonały pieśni narodowe: „Dniu radości, dniu wesela” oraz „Witaj Majowa Jutrzenko”. Dzieci tut.(ejszej) szkoły wykonały inscenizację pieśni: „Na onej łące zielonej” oraz „Orły szkoły” w barwnych strojach krakowianek. Po akademii rozwiązano pochód.

  1. Druga rocznica zgonu Pierwszego Marszałka Polski.

W dniu 12 maja obchodzono po raz drugi w smutku stratę Ukochanego Wodza Narodu Józefa Piłsudskiego. Dzień ten był wolny od zajęć szkolnych. Szkoły i towarzystwa brały czynny udział w nabożeństwie o godz. 8 - odprawionym w tut.(ejszym) kościele.

  1. Ferie

W dniu 21 czerwca zakończono uroczystym nabożeństwem rok szkolny 1936/37. Zwolnionych od obowiązku szkolnego zostało 7 uczni.

[tu podpis:] A. Ciepłuch nauczyciel.

Rok szkolny 1937/38

1) Nowy rok szkolny rozpoczęto dnia 3 września uroczystym nabożeństwem. Liczba uczni w poszczególnych oddziałach wynosi I – 12, II – 14, III – 13, IV – 15, razem 54 uczni.
Należy nadmienić, iż z początkiem nowego roku szkolnego pięcioro uczni tutejszej szkoły przeszło do V kl.(asy) szkoły II stopnia organizacyjnego w Wiewiórkach.

2). Remont przy szkole.

Z dniem 27 sierpnia rozpoczęto przeprowadzenie remontu przy tutejszej szkole, a mianowicie

1) przeprowadzono remont zewnętrzny szkoły (bielenie) 2) reparacja dachu, 3) Malowanie werandy (szklanej), 4) heblowanie i malowanie ławek szkolnych. 5) naprawiono sklepienie przy stodole, 6) naprawiono gnojownik, 7) remont pokoju naucz.(yciela)

Zakończono prace w dniu 30 sierpnia 1937 r. z powodu zwlekania przez gminę z wpłatą do kasy szkolnej.

2.) = Tydzień Szkoły Powszechnej = Od 2 - 8 X br. odbył się „Tydzień Szkoły Powszechnej”. Zorganizowano Komitet lokalny - który w czasie „Tygodni S.(zkoły) P.(owszechnej)“ zebrał na rzecz Tow.(arzystwa) Pop.(ierania) Bud.(owy) Szk.(ół) Powszechnych kwotę <?> W tym czasie zorganizowano na nowo Koło T.P.Bud.PS.P. Zjednano 11 członków.

  1. Konferencja nauczycielska

W dniu 8 listopada br. odbyła się w tut.(ejszej) szkole konferencja rejonowa. Lekcję przeprowadził miejsc.(owy) nauczyciel Ciepłuch Al. referat wygłosiła naucz.(ycielka) p.(ani) Kuczerówna z Wiewiórek.

4) 11 listopada

W dniu 11 listopada przypadła 19 rocznica odzyskania Niepodl.(egłości) Polski. Tydzień przed tym ukonstytuował się miejsc.(owy) Komitet obchodu przy gminie Błędowo. Ustalono następujący program obchodu; 1) godz. 9 - zbiórka przy szkole w Błędowie 2) -//- 91/2 uroczyste nabożeństwo w miejsc.(owym) kościele 3) -//- 101/2 uroczysta akademia na sali p.(ana) Siekierkowskiego Otwarcie akademii: a) szkoła Płąchawy - wiersze, 1) b) -//- Błędowo - wiersze i pieśni (jednogł.(osowe) i dwugł.(osowe) c) -//- Wiewiórki – d(i)t(t)o 2) Przemówienie: kier.(ownik) szk.(oły) Omieczyński – Wiewiórki
3) Zamknięcie: miejsc.(owy) wójt Frąckowiak.

5). Inauguracja kursów wieczorowych

W dniu 19 listopada o godz. 16 odbyła się na tut.(ejszej) sali szkolnej - uroczysta inauguracja kursów wieczorowych całej gminy Błędowo. Zebrali się tu wszyscy przedpoborowi w liczbie około 60-ciu wraz Radami: Gminną i Szkolnymi oraz nauczycielstwem. Punktualnie o godz. 16 nadjechali pp. [panowie] wicestarosta, podinspektor szk.(olny) pan Gebel wraz z instr.(uktorem) o.(światy) p.(ozaszkolnej) Syrkiem rotmistrzem i porucznikiem P.(olskiego) W.(ojska) i inni.

Wszedłszy do pięknie udekorowanej sali szkolnej - złożył miejsc.(owy) Wójt p.(an) Frąckowiak panu wicestaroście raport, poczem przywitał w serdecznych słowach Władze Adm.(inistracyjne), Szkolne i Wojskowe. Uroczystą inaugurację otworzył pan Wicestarosta Furmanowicz z Chełmna. Z kolei przemawiali pp. [panowie] Inspektor Szkolny Pan Gebel, Rotmistrz i Porucznik P.(olskiego) W.(ojska) oraz Instruktor o.(światy) p.(ozaszkolnej) Pan Syrek. Wszyscy wypowiedzieli się na temat organizacji i programu kursów wieczorowych w związku z obecną sytuacją międzynarodową: wszyscy się zbroją – wszyscy przygotowują się do wojny - Polska nie może zostać w tyle - żołnierz w przyszłej wojnie nie tylko, że będzie musiał walczyć - ale musi umieć myśleć! Zatem powstają specjalne kursy dla przedpoborowych (przymusowe), aby przygotować ich obywatelsko i zbrojnie do obrony kraju. Na koniec odśpiewano Hymn Państwowy - i dokonano podziału kursów gminie. Powstały 4 kursy wieczorowe: w Błędowie, Wiewiórkach, Wieldządzu i Wałdowie. Pracę na kursach rozpoczęto 23 listopada; będą one się odbywały {się} w każdy wtorek i piątek, każdego tygodnia od godz. 18-21.

Jako czynni pracownicy oświatowi przy tut.(ejszym) kursie wieczornym są: Ciepłuch Al. – kier.(ownik) kursu, Bejgrowicz - nauczyciel z Wiewiórek (dochodzący), oraz p..(an) Klonecki – rez.(erwy) kapral przysp.(osobienia) Wojsk.(owego).

[odtąd wpis inną ręką] Kuratorium Szkolne w Toruniu.

Z dniem 1 września 1937 przywrócone zostało Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego z siedzibą w Toruniu. Dotychczasowo t.(o) j.(est) od r. 1932 należało wojew.(ództwo) pomorskie do Kurat.(orium) Okręg.(u) Szkolnego Poznańskiego.

Przemianowanie tut.(ejszej) Szkoły

Na podstawie § 2 rozporządzenia z dnia 8 lipca 1937 r. o przystosowaniu ustawy z dnia 17 lutego 1932 r. o zakładaniu i utrzymywaniu publ.(icznych) szkół powsz.(echnych) do wprowadzenia w życie nowego ustroju szkolnictwa oraz § 3 zarządzenia Ministra 293

Wyznań Religijnych i Ośw.(iecenia) Publi.(cznego) z dnia 22 lipca nr OO P- 5745/37 o przemianowaniu publicznych szkół powszechnych (Dz. Urz. Min. WR i OP nr 8, poz. 231) przemianowano 1-klasową publiczną szkołę powszechną w Błędowie z dniem 15 listopada 1937 r. na publiczną szkołę powszechną stopnia I.

Opłatek Miejsc.(owych) towarzystw. Dnia 2 stycznia odbył się w tut.(ejszej) miejsc.(owości) na sali Pana Siekierkowskiego wobec licznie zgromadzonych „opłatek miejsc.(owych) towarzystw”. Program tego wieczorku był następujący: 1) przemówienie x <ksiądz> Makowsk.(iego) 2) deklamacje i śpiewy (kolędy) w czasie wspólnej kawy. 3) Mikołaj, 4) przedstawienie.

[znów wpis inną ręką – A. Ciepłucha?]

Imieniny Pana Prezydenta

Dzień 1 luty - był wolny od zajęć szkolnych - za to odbyła się uroczystość szkolna Ku czci Imienin Pierwszego Obywatela Rzeczpospolitej Polskiej – pr.(ofesora) Ignacego Mościckiego. Program tej uroczystości był następujący: 1) Otwarcie i przywitanie gości, 2) przemówienie „Życie i zasługi Pana Prez.(ydenta)” - 3) deklamacje, śpiewy i inscenizacje. 4) Przemówienie p.(ana) Wójta 5) zakończenie. Obecni byli na uroczystości szkolne Pan Wójt i Radni szkolni.

Wybory na sołtysa i podsołtysa

W dniu 16 lutego odbyły się w tut.(ejszej) gromadzie wybory na sołtysa i podsołtysa. Miejscem wyborów była klasa szkolna. Przewodniczącym wyborów był miejscowy nauczyciel. Wobec tego, iż postawiono tylko dwie kandydatury - nie odbyło się głosowanie, a wybranym na sołtysa został p.(an) Falęcikowski Jan, na podsołtysa Wiechetek Józef.

Konferencja oświaty pozaszkolnej

Dnia 21 lutego odbyła się w tut.(ejszej) zzkole – (o godz. 17) konferencja oświaty pozaszk.(olnej). Obecni na konferencji byli wszyscy pracownicy oświatowi poszczególnych kursów wieczorowych tut.(ejszej) gminy wraz z Panem Instruktorem o.(światy) p.(ozaszkolnej) Syrkiem z Torunia. Program konferencji; 1) lekcje na temat: Mierzenie odległości przy użyciu podziałki. - Ciepłuch Al. 2) Referat: Metoda pracy na kursach wiecz.(orowych) - Karczewski. 3) Referat: Wady i zalety kursów dla przedp.(oborowych) - Pronobis.

[tu marginalny wpis wraz z podpisem: „Przejrzałem HGebel, podinsp. szkolny 26/II 1838 r. ]

Wizytacja szkoły

Dnia 16 II przybył do tut.(ejszej) szkoły Podinsp.(ektor) Szkolny Pan mgr Gebel z Torunia celem przeprowadzenia wizytacji klas tut.(ejszej) szkoły. Wizytację przeprowadził we wszystkich klasach od godz. 9 – 13-tej, poczem zbadał księgi szkolne i odbył konferencję z nauczyc.(ielem).

Imieniny Panów Marszałków Polski

W dniu 18 marca przypadły imieniny II. Marszałka Polski Edwarda Rydza Śmigłego, a 19 marca I. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W myśl zarządzenia Władz - szkoły brały udział w 19 marca w uroczystym nabożeństwie Kośc.(ielnym), poczem wróciły do klas i rozpoczęły normalne zajęcia. Tak w dniu 18 jak i 19 marca nauczyciel przeprowadził odpowiednią pogadankę wychowawczą o życiu tych dwóch Wielkich Ludzi dla Narodu Polskiego.

Zakończenie kursów dla przedpoborowych Do obrony narodowej - Dnia 30 marca o godz. 1930 odbyło się po myśli zarządzania Władz Szkolnych - uroczyste zakończenie wszystkich (4) kursów, całej gminy Błędowo, - w tut.(ejszej) przepięknie udekorowanej, sali szkolnej. Tak - jak przy rozpoczęciu kursów wiecz.(orowych) - byli teraz obecni przedstawiciele władz: Administr.(acyjnych) w osobie Pana wicestarosty Furmanowicza z Chełmna, wojskowej - Pana porucznika P.(olskiego) W.(ojska) i Przedst.(awiciela) Kuratorium - Pana Myjaka, Instruktora o.(światy) p.(ozaszkolnej) Okręg(u). Wchodzącemu do sali szkolnej Panu Wicestaroście złożył raport, ze stanu wszystkich kursów pan wice wójt - Druh z Kotnowa. )obecnych 70, 5 nieobecnych). Po przywitaniu przez p.(ana) Karczewskiego – (instr.(uktora) o.(światy) p.(ozaszkolnej) tut.(ejszej) gminy) - przedstawicieli Władz - i oddaniu sprawozdania z prac na wszystkich kursach - przemawiali kolejno Panowie: Wicestarosta, Porucznik P.(olskiego) W.(ojska) i p.(an) Myjak. Równocześnie - po przemówieniach przedst.(awicieli) Władz - przemawiali i prymusi poszczególnych kursów, a kurs wspólnie wykonywały - naprzemian - pieśni chóralne: „Cześć polskiej ziemi,” .. Brygadę, Jakiem maszerował”... „Jeszcze Polska nie zginęła”). Po odśpiewaniu „Hymnu” - i pożegnaniu oraz wyrażeniu podziękowania przez Przedst.(awicieli) Władz za bezinteresowną pracę na kursach - odjechali Goście do Robakowa, a kierownicy kursów poszczególnych rozdali poświadczenia słuchaczom kursów. Na tem skończyło się urocz.(yste) zakończ.(enie) kursów.

Inspektorat Szkolny w Chełmnie

Z dniem 1 kwietnia 1938 r. przywrócono Inspektorat Szkolny z siedzibą w Chełmnie. Inspektorem Szkolnym jest pan M. Wyrwiński.

= Ferie wielkanocne =

Od dnia 13 IV do 20 IV włącznie trwały wakacje wielkanocne.

Wiosna r. 1938.

Miesiąc marzec - na ogół ciepły i pogodny tak, iż ziemia dosyć wysuszyło się, aby można było rozpocząć zasiewy wiosenne. Rolnicy już w marcu pozasiewali zboże jare, uważając, iż taka pogoda już zostanie; tymczasem nadszedł miesiąc kwiecień – zmiana miesiąca pociągnęła za sobą zmianę pogody. To też dość wcześnie rozpuszczające drzewa owocowe - jak i rychło zasiane zboże jare - mocno ucierpiały w niektórych okolicach. Spadał często w tym miesiącu, a nawet w początkach maja, śnieg, a nocami były dość ostre przymrozki. Ludność biadała nad swą niedolą. Niektórzy rolnicy, dotknięci klęskami nieurodzaju (brak paszy szczególnie) byli zmuszeniu paść swe bydło już w marcu, a w stajniach i oborach brano zamiast ściółki - piasek lub mech (w jesieni zwieziony z lasów państw.(owych). Najstarsi ludzie wioski - nie pamiętają takiej dziwnej wiosny, podczas której nastąpiła powrotna zima. Dopiero początek (8) maja zmienił swe oblicze. Nastąpiło ocieplenie - Tak zboże zasiane jak i drzewa owocowe - poczęły ożywiać się -

Pryszczyca w okolicy.

Z nastaniem wiosny - przedostała się od Zachodu do Polski – zaraza - pryszczyca, która w szybkim czasie rozszerza się po całej Polsce. Dotychczas zanotowano ok.(oło) 8 ognisk w całej Polsce. Pryszczyca przedostała się i do nas. Pod koniec kwietnia wybuchła ta straszna zaraza bydła w Dębieńcu, a w połowie maja w Wiewiórkach u p. Wintera, gdzie jedna sztuka nawet padła. Władze zwszczęły ostrą walkę z pryszczycą. Wydano odpowiednie zarządzenia - nadaremne.

3 Maja

Dzień 3. Maja obchodzono uroczyście w tut.(ejszej) miejscowości. Odbyło się uroczyste nabożeństwo. Wieczorem odbyła się akademia w tut.(ejszej) szkole; na program tej akademii złożyły się 1) deklamacje uczennic tut.(ejszej) szkoły 2) śpiew K.S.M .żeńsk. oraz referat p.(ani) Odbierzychlebównej.

12 maja

Trzyletnią żałobną rocznicę zgonu Twórcy Niepodległego Państwa Polskiego obchodzono w smutku. We wszystkich kościołach odbyły się żałobne nabożeństwa za duszę sp. Pana Marszałka Józefa Piłsudskiego, w którym brała młodzież szkolna czynny udział. Dzień ten był wolny od nauki.

26 maja „Święto Sportowe”.

W dniu 26 maja odbyło się w tut(ejszej) miejsc.(owości) po raz pierwszy „Święto Sportowe”. Święto to zorganizował Miejsc.(owy) Komitet złożony z wszystkich nauczycieli całej gminy (zbiorowej) oraz Zarządu Gminnego. Młodzież gminy Błędowa brała w tym święcie żywy udział. Do zawodów stanęło około 100 zgł.(oszonych). Nagród było około 29 - prócz dyplomów. Ze względu na to, iż sprzyjała pogoda napływ ludności był wielki.

Zakończenie roku szkolnego

Z dniem 21 czerwca rozpoczęły się ferie letnie. W dniu tym zakończono uroczyście rok szkolny - nabożeństwem. Zwolniono uczniów od obowiązku szkolnego – 3.

Żniwa tegoroczne

Pogoda w miesiącu lipcu było bardzo dobra - dni słoneczne i upalne. To też żniwa były bardzo ciężkie. Po tylu klęskach zeszłorocznych urodzaj był bardzo dobry. Ponieważ pogoda sprzyjała rolnikom zdołali zwieźć całe żniwo sucho. (tu podpis: ACiepłuch naucz.]

Rok szkolny 1938/39

Nowy rok szkolny rozpoczął się z dniem 5 września uroczystym nabożeństwem. Ogólna liczba dzieci zapisanych wynosi 50 (9 dzieci uczęszcza do szkoły wyżej zorganiz.(owanej) (II st.(opnia) w Wiewiórkach.

[tu pozostawione wolne miejsce, 1/3 strony]

Tydzień szkoły powszechnej

Od dnia 2-10 października przypadł „Tydzień Szkoły Powszechnej (V). Zebrano w tym roku 26,00 zł na powyższy cel.

[tu nota marginalna z datą i podpisem: Czytałem 24.I.1939 ... (?) insp. szkolny]

Gwiazdka szkolna

Wspólnie z Rodzicami urządziła tut.(ejsza) szkoła w dniu 26 grudnia gwiazdkę dla tut.(ejszej) dziatwy szkolnej. Zebrano kwotę przeszło 20 zł na zakup darów. Młodzież szkolna odegrała aktualną „Jasełkę - pt. „Wesołą gwiazdkę Witajmy”. –

Imieniny Pana Prezyd.(enta) Prof.(esora) Ignacego Mościckiego. -

W dniu 1 lutego przypadły Imieniny Pana Prezydenta Prof. Ignacego Mościckiego. Dzień ten był wolny od nauki Młodzież brała udział w nabożeństwie kościelnym oraz akademii szkolnej.

Imieniny Marszałków Polski

W dniu 18 marca przypadły Imieniny Pana Marszałka Edwarda Rydza Śmigłego. W dniu tym poświęcono jedną godzinę na pogadankę, w której zobrazowano postać Marszałka w odbudowie Państwa Polskiego. Zaś w dniu 19 marca obchodzono w smutku Imieniny Budowniczego Państwa Polskiego. Dzieci brały udział w nabożeństwie kościelnym.

Badania lekarskie

W dniu 23 marca przybył do tut.(ejszej) szkoły Pan D(okto)r. Pow.(iatowy) Drążkowski. Przeprowadził on badania lekarskie tut.(ejszej) dziatwy szkolnej. Liczba badanych dzieci wynosiła 53. Liczba chorych: 10; z tego na niedorozwój fizyczny 4, świerzb 1, powiększenie tarczycy 2, zapalenie spojówek 1, jąkanie 2 (opis chorych w metryce).

Wybory do Sejmu i Senatu.

W dniu 6 listopada 1938 r. odbyły się wybory do Sejmu. Lokalem wyborczym była klasa szk.(olna). Przewodniczącym tut.(ejszego) obwodu wyborczego był miejsc.(owy) wójt p.(an) Frąckiewicz, zast.(ępcą) p.(an) Karczewski – członk.(ami) komisji wyb.(orczej) byli p.(an) Mittek Jan, Ciepłuch Alojzy, Odbierzychleb Andrzej, Białowąs Fr.(anciszek), Domachowski , Omieczyński <Józef> i Maćkiewicz <Bolesław> oraz Falęcikowski . Kandydatami na posłów tut.(ejszego) okr.(ęgu) byli: Otrzymali głosów w Błędowie: 1) Tomaszewski z Torunia 59 2) Klimek z Pływaczewa 434 3) Jabłoński z Torunia 44 4) Kamiński 385 5) Ryczakowicz Melchior (nauczyciel) z Torunia) 77. W Błędowie głosowało 59 % - liczba uprawnionych do głosowania była 855 liczba głosujących wynosiła 511. W dniu 13 listopada odbędą się wybory do Senatu.

11 listopada

Dzień 11 listopada obchodzono w tym roku bardzo uroczyście w związku z przypadającym w tym dniu obchodem 20 lecia oswobodzenia Ojczyzny. Program obchodu był następujący: 1) 830 - zbiórka na placu szkolnym, 2) godz. 900 - uroczysta Msza Św.(ięta) 3) akademia na sali p. Siekierkowskiego (po nabożeństwie) 4) Po akademii – zakończ.(enie). W obchodzie brały udział wszystkie organizacje oraz szkoły: Wiewiórki, Kotnowo, Płąchawy i Błędowo, które urozma.(icały) cały program: śpiewami i deklamacjami. Przemawiał p.(an) Karczewski z Płąchaw.

[istnieją jeszcze skany dwóch stron; przypuszczam, że to oryginalne notatki, z których A. Ciepłuch robił następnie zapisy w „Kronice“. Noszą one numery 301 – skan 55, a skan 54 to strona nieliczbowana zaczynająca się od słów: „Furmanowiczowi“; pod nią widać zrąbki kolejnych stron, na następnej nr „302“]

powiększenie tarcicy 2, zapalenie spojówek 1. Jąkanie 2 (opis chorych w metryce).

Zakończenie kursów wieczorowych

w dniu 15 listopada 1938 roku (rozpocz.) odbyło się w tut.(ejszej) szkole uroczyste otwarcie pracy na kursach dla przedpoborowych całej gminy Błędowo. Pośród zgromadzonych obywateli tut.(ejszej) gminy oraz w liczbie około 80 przedpob.(orowych) dokonali otwarcia kursów Władze Administracyjne, Ogóln.(o) Szkolne i Wojskowe, które przybyły samochodami z Chełmna. W ciągu pracy na kursie urządzono jedną dalszą wycieczkę i to do Chełmna. Młodzież zwiedziła zabytki oraz brała udział w strzelaniu z broni małokalibrowej (wycieczka odbyła się rowerami w dniu 5.III 1939 r). W gminie były czynne 4 kursy i to w Błędowie, Wiewiórkach, Wieldządzu i Wałdowie. W Błędowie pracowali jako pracownicy oświatowi pp. (panowie) Ciepłuch, kier.(ownik) kursu, Karczewski Jan oraz instr.(uktor) w.f. Guczalski Feliks. Kurs liczył z początku 30 przedpoborowych. Ukończyło kurs 3, a 23 wytrwało do końca. W dniu 31 marca 1939 r. zostały wszystkie prace na kursach zakończone w tut.(ejszej) szkole. Znowu do przybranej klasy zgromadzono wszystkie kurs i zwołano Rady i Nauczy(cie)l(i). Przybyły również Władze z Chełmna, które po wysłuchaniu sprawozdania, pieśni i deklamacji oraz wręczeniu p.(anu) Wicestaroście
[strona nieliczbowana, skan 54]

Furmanowiczowi przez starszego kursu Dziedziaka z Błędowa kwoty 15 zł na dozbrojenie armii, zajmowali głos kolejno - dziękując młodzieży za chęć i wytrwanie w nauce, a nauczycielstwu za trudy poniesione (około) w walce z powrotnym analfabetyzmem i przygotowaniem mł.(odzieży) do służby w wojsku.

3 Maja.

{(Trze)} 148- rocznicę uchwalenia ‘Konst.(ytucji) 3 Maja’ obchodzono bardzo uroczyście w tut.(ejszej) miejscowości. W dniu tym manifestowano również żywo przeciw zakusom zaborczym Niemiec do naszej prastarej ziemi - Gdańskiej. Jeszcze nigdy nie było tyle ludzi zgromadzonych na uroczystości, co w tym roku. Widać z tego, że lud tut.(ejszy) czuje po polsku i nie chce, by wróg odwieczny sięgał nam powtórnie po polską ziemię. Program tego wielkiego święta był następujący: 1) zbiórka wszystkich organizacji i szkół całej gminy na placu szkolnym w Błędowie o godz. 930. 2) nabożeństwo o godz. 1000. 3) Akademia przed szkołą - zaraz po defiladzie (z kościoła), 4) zakończenie. Podczas akademii występowały dzieci wszystkich szkół całej gminy - przemawiali p.(an) Mittek z Płąchaw i Makowski naucz.(yciel) z Wałdowa. Czwarta rocznica zgonu Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego W dniu 12 maja br. brały udział dzieci tut.(ejszej) szkoły w żałobnym nabożeństwie w tut.(ejszym) kościele poczem wrócono do normalnych zajęć.

[czy to istotnie koniec „Kroniki“?]

Opracowanie Włodzimierz Appel